“Ўзметкомбинат” иши бўйича судланган тадбиркорлар адолат истамоқда

Жамият 14:42 / 16.10.2021 20599

Узоқ йиллардан бери “Ўзметкомбинат” билан давал хомашёсини қайта ишлаш шартномаси асосида ишлаб келган тадбиркорлар 2017 йилда ёппасига терговга жалб қилинади. Уларга ҳужжатларни қалбакилаштириш, сохта тадбиркорлик, “Ўзметкомбинат” мулкини талон-торож қилиш, жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш ва бошқа бир қатор айбловлар қўйилади.

Якунда Тошкент вилоят судининг 2020 йил 15 майдаги ҳукми билан “Ўзметкомбинат” иши бўйича жами 28 киши Жиноят кодексининг бир нечта моддалари билан айбдор деб топилади.

Тошкент вилоят суди апелляция судлов ҳайъатининг 2021 йил 23 мартдаги ажрими билан ҳукм қисман ўзгартирилиб, фақатгина бир судланувчидан 243-модда бўйича айблов олиб ташланиб, судланувчиларга нисбатан ўрнатилган айрим тақиқлар бекор қилинади.

Судланувчи Санобар Ёқубова иш бўйича тергов жараёнидаги хотираларини сўзлаб берди.

Санобар Ёқубова

2017 йил декабр ойидан мени терговга чақиришди. Давлатга зарар етказганлигимни ва уни тўлаб қўйишимни айтишди. “Шу пулни тўласангиз, кетаверасиз, сизга тегмаймиз” дейишди. Танишларимдан қарз олиб, бу пулни тўлашга тушдим. Турли қўрқитишлар билан пулни (2018 йил) март ойигача тўлаттиришди. Май ойида айблов эълон қилишди. Нега бундай қилишганини сўрасам, “пулни тўладингиз-ку, демак айбдорсиз” дейишди.

Тергов жараёнида шахсий адвокатимни киргазишмади, “давлат томонидан адвокат берамиз” дейишди. Терговга эрталаб 10да чақиришади, шу билан кечки соат 11-12гача ушлаб ўтиришади. У ерда бизни ҳеч ким эшитмади. Ўша вақти ҳаммани кетма-кет қамаб ташлайверганидан, қолаверса ярим кечасигача ушлаб ўтиришганидан кейин уйга тезроқ қайтиш учун ҳам айрим қоғозларга ўқимасдан ҳам қўл қўйиб юбордим. Прокуратурада бундай ноҳақликлар бўлади, деб кутмагандим” – дейди Санобар Ёқубова.

Яна бир судланувчи Фарҳод Жўраев ҳам тергов даврида бошидан ўтказганларини ҳикоя қилди.

Фарҳод Жўраев

Юрагимни операция қилдирган бўлишимга қарамасдан, қўлимга кишан тақиб, уришиб, “пулни қаерга беркитгансан” деб сўрашди. Мен “Ўзметкомбинат” билан давал шартномаси асосида, яъни чиқинди металларни йиғиб, қайта ишлаб беришга топшириш асосида ишлаганимни айтдим. Ҳамма ишимни қонуний қилганман, 2010 йилдан 2017 йилгача давлатга 6 млрд сўмга яқин солиқ тўлаганман. 2017 йилдан бери тергов 2 йил бўлди, ундан кейин суд бошланди, лекин суд ҳалигача якунига етгани йўқ” – дейди Фарҳод Жўраев.

Судланувчиларнинг адвокати Абдураҳмон Ҳамидов “Ўзметкомбинат” билан боғлиқ жиноят иши 2017 йил охирида Бош прокуратура ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаменти томонидан қўзғатилганини, бунга асос қилиб 2009-2017 йилларда “Ўзметкомбинат” маҳаллий фирмалар билан давал хомашёсини қайта ишлаш шартномаларини тузиб фаолият юритгани асос қилиб олинганини маълум қилди.

Абдураҳмон Ҳамидов

Давал хомашёси – бу металлолом, яъни темир ва бошқа қора металл чиқиндилари.

Текширувчиларнинг хулосасига кўра, Вазирлар Маҳкамасининг қарорига асосан “Ўзметкомбинат” билан бундай шартномаларни тузиш тақиқланган бўлган, ваҳоланки қарорда бундай тақиқ белгиланмаган. Бундан ташқари, Вазирлар Маҳкамасининг яна бир қарорига асосан Комбинат ушбу фирмаларга маҳсулотни фақат биржа нархлари бўйича сотиши шарт бўлган эмиш. Ваҳоланки, бу ерда маҳсулот олди-сотди битими эмас, давал хомашёсини қайта ишлаш шартномаси бўйича олинган. Яъни давал хомашёсини Комбинатга етказиб бериб, қайта ишланган маҳсулот учун хизмат ҳақини тўлаб олган.

Шу тахлитда 2009-2017 йилларда давал хомашёсини қайта ишлаш шартномалари асосида фирмалар олган маҳсулот биржа нархида қайта ҳисобланиб, ушбу қийматдан улар топширган металлолом қиймати ва тўлаб берилган қайта ишлаш харажатлари айириб ташланиб, орадаги фарқ “Ўзметкомбинат” мулкини ўзлаштириш йўли билан талон-торож қилиш деб баҳоланган. Кўриб турганимиздек, айбдорлик мазмунининг ўзида мантиқ йўқ.

Айбдорликнинг энг асосий далили фирмаларда ўтказилган текширув далолатномалари ҳисобланади. Юридик маълумоти бўлмаган давлат солиқ хизмати ходимлари текширув далолатномаларида қонун ҳужжатларини “ҳуқуқий таҳлил” қилган ҳолда шартномалар ўз-ўзидан ҳақиқий бўлмаган ноқонуний битим ҳисобланади деган нотўғри хулоса қилишган. Бу ҳолат врач маълумоти бўлмаган одам томонидан беморга тиббий диагноз қўйилишига ўхшайди, – дейди адвокат Абдураҳмон Ҳамидов.

Ҳимоячига кўра, апелляция инстанцияси судида текширув далолатномалари ишончга сазовор бўлмаган номақбул далил экани ўз тасдиғини топган.

Бу қуйидагича амалга оширилди:

Биринчидан, шартномаларнинг ноқонуний эканлигига оид ҳуқуқий хулосалар мутлақо нотўғри эканлиги аниқланди;

Иккинчидан, фирмаларда текширув ўтказган давлат солиқ хизмати ва Бош прокуратура ҳузуридаги Департамент текширувчилари судда сўроқ қилинганларида текширув далолатномаларидаги шартномаларнинг ноқонуний эканлигига оид ҳуқуқий хулосаларни улар ёзмаганларини, ушбу хулосаларни кимлар ёзганини билмасликларини тан олиб кўрсатма беришди;

Учинчидан, текширувчилар зарар ҳисоблаш жадвалларини ҳам ўзлари тузмаганларини тан олиб кўрсатма беришди ва натижада ушбу жадвалларни айнан кимлар тузганлиги номаълум эканлиги аниқланди;

Тўртинчидан, гўёки етказилган деб ҳисобланган моддий зарар текширув даврида атайлаб сунъий равишда бир неча баробарга ошириб ҳисоблаб чиқилгани аниқланди ва судда сўроқ қилинган текширувчилар: “Ошириб ҳисоблаш ҳолатлари адвокат томонидан тўғри аниқланган” деб кўрсатма беришди;

Бешинчидан, суд сўров қилиб олган бир қатор ҳужжатлар, яъни, “Ўзметкомбинат” раҳбарининг шартномаларни тузишга рухсат беришни сўраб Бош вазир ўринбосари номига ёзган хати ва Бош вазир ўринбосари Э.Шоисматовнинг шартномаларни тузишга рухсат берувчи резолютив кўрсатмаси, “Ўзметкомбинат”нинг бизнес-режалари ва уларни тасдиқлаган Кузатув кенгаши йиғилиши баённомаларини ўрганиш орқали “Ўзметкомбинат” Бош вазир ўринбосарининг расмий ёзма рухсати билан, ҳукумат раҳбарларининг огоҳлигида ва тўлиқ назорати остида фирмалар билан давал шартномаларини қонуний тузиб фаолият юритгани тўлиқ тасдиқланди” – дейди адвокат.

Абдураҳмон Ҳамидовнинг айтишича, ишни апелляцияда кўриш жараёнида тадбиркорларнинг айбсиз экани ўз тасдиғини топган бўлса-да, апелляция судлов ҳайъати суд ҳукмини асосий айбдорлик қисмида ўз кучида қолдирган.

Текширув далолатномаларининг номақбул ва ишончга сазовор бўлмаган далил эканлиги тасдиқланган бир ҳолатда айблов ҳукмининг кучда қолдирилиши адолат ва одил судлов принципларига зид эмасми?

Энг ачинарлиси, судланувчиларнинг айбсизлигини, яъни айблов ҳукмининг асоссиз эканлигини тасдиқловчи юқорида кўрсатиб ўтилган ҳолатлар, шунингдек ҳимоячилар ва судланувчиларнинг асослантирилган важлари, суд сўров қилиб олган ва адвокатлар тақдим этган ҳужжатли далиллар апелляция ажримида умуман муҳокама қилинмаган ва уларга умуман баҳо берилмаган. Яъни, нима сабабдан суд уларни инобатга олмагани тегишли хулосалар билан умуман асослантирилмаган” – дейди судланувчиларнинг адвокати.

Судланувчиларнинг бошқа бир адвокати Абдумалик Абдуллаевнинг қўшимча қилишича, далолатномалардаги “давал хомашёсини қайта ишлаш шартномалари ҳақиқий бўлмаган ноқонуний битим” деган хулосани мустаҳкамлаш мақсадида терговчи судга оид иқтисодий экспертиза тайинлаган ва экспертиза хулосаси ваколатли бўлмаган орган (Ҳадича Сулаймонова номидаги экспертиза маркази) томонидан берилган. Яъни, экспертиза марказида хўжалик юритувчи субъектлар ўртасида тузилган шартномаларнинг қонун талабларига мувофиқ тузилганлиги бўйича экспертиза тадқиқотлари ўтказилмаслиги аён бўлган. Бироқ, суд ҳукмида ушбу далил ҳам айбдорликни исботловчи далил сифатида келтириб ўтилган.

Абдумалик Абдуллаев

Апелляция суд мажлисида қатнашган адвокат Хуршид Рустамов ҳам айбловни мантиқсиз деб ҳисобламоқда.

Тасаввур қилинг, сиз килограмми 2 минг сўмдан бўлган 100 минг сўмлик 50 кг буғдойни тегирмонга олиб бордингиз, қайта ишлаш хизмат ҳақига 50 минг сўм тўлаб, буғдойингизни ун қилиб олиб кетдингиз. Жами, 50 кг ун сизга 150 минг сўмга тушди. Бир неча йил ўтиб, тегирмонга текширувчилар келиб: “Олиб борган буғдойингдан чиққан унни биржа орқали сотиб олишинг керак эди, шу пайт 1 кг уннинг биржадаги нархи 5 минг сўм бўлган, агар сен биржадан сотиб олганингда 50 кг ун 250 минг сўмга тушарди” деб, орадаги 100 минг сўмлик “зарар”ни сиздан ундиришса, шу адолатдан бўладими?

Ёки тегирмончи қайта ишлаш харажатига тўланган пулни олиб, буғдойдан чиқарилган ун маҳсулотини қайтармасдан, унни биржадан сотиб оласан деб буғдой эгасини ҳайдаб юборса, унинг бу иши қонуний бўладими?” – дейди Хуршид Рустамов.

Хуршид Рустамов

Маълумот учун, 2020 йил 15 майдаги суд ҳукми билан:

Санобар Ёқубова ЖКнинг 167-моддаси 3-қисми “а” ва “в” бандлари, 179-моддаси, 189-моддаси 1-қисми, 209-моддаси 2-қисми “а” ва “б” бандлари, 227-моддаси 2-қисми “а” банди ва 243-моддасида назарда тутилган жиноятларни;

Фарҳод Жўраев ЖКнинг 167-моддаси 3-қисми “а” ва “в” бандлари, 179-моддаси, 189-моддаси 1-қисми, 209-моддаси 2-қисми “а” ва “б” бандлари, 227-моддаси 2-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор деб топилган.

2021 йил 23 март куни апелляция суди уларга нисбатан барча моддалар бўйича айбловларни ўз кучида қолдирган.

Аббос Салайдинов
Тасвирчи ва монтаж устаси – Абдуқодир Тўлқинов

Кўпроқ янгиликлар