«Пул ўз-ўзидан бойлик яратмайди» — ислом молияси мутахассислари соҳадаги асосий тамойиллар ҳақида

Иқтисодиёт 08:18 / 21.09.2020 20434

Azon News'нинг «Савол-жавоб» лойиҳасида «Ислом молияси ва ҳалол тижорат» мавзусида суҳбат ташкил этилди. Унда «Ислом молияси» лойиҳаси муаллифлари – Хондамир Нусратхўжаев ва Музаффар Ҳусниддиновлар ислом молиясига оид кўплаб саволларга жавоб беришди.

– Ислом молияси нима? У нимага асосланади? Ислом молиясининг оддий молиядан фарқини тушунтириб берсангиз.

Музаффар Ҳусниддинов:

– Ислом молияси бу – бошқа молия тизимлари каби фаолият юритадиган, яъни пул билан боғлиқ амалиётларни бажарадиган молия тизими. Бу тизимда ҳам банклар, суғурта компаниялари, турли молиявий ташкилотлар бўлади. Фарқи – мамлакат қонунчилигидан ташқари, ислом молияси, яъни фиқҳ қоидаларига ҳам жавоб бериши талаб қилинади.

Бу ердаги асосий талаб – нимага суянади дейилганида, ислом динининг манбаларига суянади. Яъни асосий манбалар – Қуръон, суннат, ундан ташқари фиқҳ манбаларидаги ижмо, қиёс усулларидан фойдаланилади.

Ислом молиясининг асосий тамойилларидан энг биринчиси бу – рибонинг тақиқланганлиги. Ислом молияси билан шуғулланадиган ислом банклари ёки такофул компаниялари рибога оид амалиётларни бажармайди, яъни қарз берадиган бўлса, унинг устига қўшимча фоиз олмайди. Унинг ўрнига бошқа олди-сотди, шерикчилик битимларини таклиф қилади.

Иккинчи тамойил ғарар деб аталади. Яъни юқори даражадаги ноаниқлик, мавҳумлик, турли спекуляция ўйинларини ислом молияси амалга оширмайди.

Бундан ташқари, фаолиятнинг ўзи. Масалан, ислом динида тақиқланган фаолиятлар – спиртли ичимликлар, қимор, рибо ёки турли бузуқ соҳаларга инвестиция киритмайди. Қисқача шундай таъриф беришимиз мумкин.

– Ислом молияси ва ҳалол тижорат доирасида фаолият юритиш учун таълим оладиган талабаларга қандайдир грантлар, илм олиш имкониятлари борми? Ўқишни тамомлагач, қаердан иш топиш мумкин, тўлиқроқ маълумот бера оласизми?

Хондамир Нусратхўжаев:

– Бу саволни кўпчилик сўрайди. Авваламбор, бир нарсани тушуниш керак: ислом молиясида ислом ва молия деган сўзлар бор. Бунинг учун албатта молия, иқтисодни тушуниш керак. Иқтисод ўзи нима, қандай ишлайди, вазифалари нималардан иборат? Молия, давлат молияси, корхонанинг молияси нима дегани, қандай тамойилларга суянган – бу нарсаларни албатта билиш керак.

Одамда албатта умумий илм бўлиши лозим. Ана ундан кейин ислом молиясини ўрганиш учун фундаментал билимни, биринчидан, онлайн курслардан олиш мумкин.

Ислом молияси – бу жуда ҳам катта нарса. Кимдир бу бўйича олим бўлишни истайди. Ҳар бир ислом банкининг шариат департаменти бор. Хоҳласа, ўша ерда, хоҳласа масалан ислом ғазначилигида ишлаши мумкин. Ҳар бири учун ўзига хос билимлар керак.

Ислом молияси бу – умумий тушунча. Фундаментал билимни университетларда олиш мумкин. Малайзия, Туркия, Буюк Британия университетлари – ислом молияси бўйича энг яхши университетлар ҳисобланади.

Агар одамларда имконият бўлмаса, 1-2 йиллик яхши курслар бор. Ўшаларда ўрганса бўлади. Лекин унда фундаментал асосларни ўрганади. Унинг асосида ҳозирда бўлаётган жуда ҳам кўп жараёнларни чуқур англай олмайди. Чунки ҳозир молиявий дунё жуда ҳам мураккаблашиб, илгарилаб кетган. Шунинг учун китобнинг вазифаси – асосларни тушунтириб бериш. Ҳамма нарса асослардан бошланади. Ундан кейин тажриба зарур бўлади.

Ислом молиясининг фарқи нима деганда, асосий фарқи – ислом молияси тушунчасида пул бу – ўз-ўзидан бойлик эмас ва пул ўзидан ўзи пулни, бойликни яратмайди.

Масалан, айтишим мумкин, банклар битта тугмани босиб, йўқ жойдан миллиард-миллиардлаб долларни яратиши мумкин. Бу шундай тезликда реал активларни ярата оламизми, йўқми? Албатта, йўқ. Мисол учун, бир миллиард долларга, дейлик, юзта уй қурса бўлади. Уни бир зумда қура оламизми? Албатта, қура олмаймиз. Иқтисодда умуман ҳеч нима бўлмасдан, фақат пул бўлса, пулдан пул кўпаяверса, бойлик кўпаядими, йўқми?

Ислом молияси айтадики, пулнинг вазифаси бу – ўлчов. Реал активнинг ўлчови ва айирбошлаш воситаси. Восита бўлганидан кейин ўз-ўзидан мақсад бўлиши мумкин эмас. [Шунчаки, ҳеч қандай рисксиз] 10 сўм бериб, муайян вақтдан кейин 12 сўм қилиб олиш мумкин эмас.

Агар ислом молияси тўғри ишласа, инқироз деган нарса бўлиши мумкин эмас. Чунки пул ўз-ўзидан кўпайиб кета олмайди. Пул, албатта, ё ишлаб чиқаришда, ё олди-сотдида ишлаши керак. Ана шунда пул миқдори ҳам, реал иқтисодиёт ҳажми ҳам ошади.

Тўлиқ суҳбатни Azon News`нинг Youtube`даги канали орқали томоша қилиш мумкин.

Кўпроқ янгиликлар