«Гўшт нархи яна қимматлашади» — Водийнинг уч вилоятидаги гўшт нархи ҳақида

Жамият 20:39 / 08.09.2019 196782

Сўнгги вақтларда «Гўшт яна қимматлабдими?», деган савол кўп янграмоқда. Мутахассисларнинг фикрича, гўшт организм ва озиқ-овқат рациони учун энг керакли маҳсулотлардан бири ҳисобланади. Ёши, жинси, бажарадиган иш фаолиятига қараб бир одам кунига камида 100 граммдан гўшт истеъмол қилиб туриши керак. 100 грамм миқдоридаги гўшт билан инсон организмига керакли дармондори, оқсил, углевод ва минерал моддалар кириб туради.

Болалар таомномасига уларнинг ёшига қараб кунига 60-70 грамм гўшт маҳсулоти киритилиши керак. Гўшт ва гўштдан тайёрланган маҳсулотларда (гўштли таомлар) имкон қадар ёғи камроқ ва аминокислотали таркиби сифатлироқ гўштлардан фойдаланиш лозим. Инсон организмининг гўшт маҳсулотлари, оқсилга бўлган талаби катта. Оқсил моддаси камлиги эса катталар ва болаларда турли касалликларга сабаб бўлади.

Бир сўз билан айтганда, инсон организми учун кунлик рационда албатта гўшт бўлиши керак. Гўшт қиммат бўлса, аҳоли учун маълум қийинчиликлар юзага келади ва уни харид қилишга имконият пасаяди.

Андижон, Наманган ва Фарғона вилоятларини айланиб, аҳоли ҳар куни истеъмол қиладиган гўшт маҳсулотлари нархи билан қизиқдик. Шуни айтиб ўтиш лозимки, водийда гўшт асосан маҳалла гузарларидаги қассобхоналар, деҳқон бозорлардаги гўшт павильонлари ва савдо дўконларида сотилади. Лаҳм ва суяк аралаш килолаб сотилади. Суяксиз гўштнинг нархи алоҳида.

Нархлар

Наманган вилояти ҳудудида рўзғорбоп, кундалик олинадиган лаҳм ва суяк аралашган гўштнинг нархи 48-50 минг сўм. Бозорларда 45 минг сўм. Байрам муносабати билан ташкил қилинган ярмаркаларида 38 минг сўмдан сотилмоқда.

Фарғона вилояти туман ва шаҳарларида нарх 50 минг сўм, байрам ярмаркаларида 38 минг сўм. Қўқон шаҳрида эса 50-55 минг сўмга чиққан.

Андижон вилояти туман ва шаҳарларида 48-50 минг сўм. Деҳқон бозорларида нархни мўътадил ушлашга ҳаракат қилишяпти. Павильонларда 40 минг сўм атрофидаги нарх ёрлиқларини кўрасиз. Ярмаркаларда эса 35-38 минг сўм.

Шу ўринда сўқим (боқилган мол) ва сигир гўштининг нархи 10 минг сўм атрофида фарқ қилишини ҳам айтиб ўтиш лозим.

Ўтган йили худди шу пайтда гўштнинг нархи бугунгига нисбатан анча арзон эди.

Чорвачилик маҳсулотлари қимматлашиши табиий ҳолат

Ҳокимликлар гўшт нархини пасайтириш учун гўшт сотувчилардан нархларни туширишни талаб қилишади. Лекин улар бу ҳаракатлари билан нархлар янада кўтарилишига сабаб бўлишади, холос. Ҳокимликлар аслида гўшт нархини пасайтириш учун эмас, балки ўз ҳолида ушлаб туриши учун ҳам энг қийин соҳага эътиборни қаратишлари лозим.

Водийнинг энг уста чорвадор фермер хўжаликлари раҳбарлари билан гаплашиб бир хил жавоб олдик: «Нега қимматлашмасин? Энергия ресурслари, ем-хашак, озуқа, ёқилғи, деярли барча нарсанинг нархи ошди. Бу ҳолатда нарх кўтарилиши табиий ҳолат. Нарх ҳали яна ошади».

Хўш, бозорда нарх қачон тушиши мумкин? Қачонки, ўша маҳсулот бозорда кўп бўлганида. Маълумки, бозор иқтисодиётида нархни бозор белгилайди. Давлат нархни тушириш учун бозорда гўшт қимматлашган пайт чорвачилик фермер хўжаликларидаги бўрдоқиларни сўйиб бозорга олиб чиқиб ёки товуқ ва балиқ маҳсулотлари ҳажмини кўпайтириб натижага эришиши мумкин. Бугунги кунларда эса чорвачилик маҳсулотлари нархини ушлаб туриш учун эса ем-озуқа базасини кўпайтириб унинг нархини туширишни ўйлаш керак.

Ветеринария ва чорвачилик давлат қўмитасидан олинган маълумотларга кўра, ҳозирда Андижон вилоятида 230та, Наманган вилоятида 235та чорвачилик фермер хўжаликлари мавжуд экан. Фарғона вилояти бўйича статистик маълумотларни аниқлашнинг имкони бўлмади. Нима бўлганда ҳам аҳоли зич яшайдиган ҳудуд учун бу рақамлар жуда озлик қилиши аниқ.

Афсуски, мазкур хўжаликларда боқилаётган чорва сони қанчалиги ҳақида аниқ маълумот йўқ...

Чорвадорлар билан суҳбатлашсангиз ем-хашак учун ер майдонлари етишмаслиги ва соҳага эътибор зарурлиги ҳақидаги бир хил ҳасратни эшитасиз: «Чорвага ем-хашак етиштириш учун энг паст бонитетли ер майдони берилади. Яхши ерлар пахта ва ғаллага ажратилган. Қизиқ, ахир пахта-ғалла яхши ҳосил бермаган нобоп жойда озуқабоп экинлар, маккажўхори, йўнғичқа ва бошқа ўсимлик ҳам бўлмайдику?».

Аҳоли дастурхони учун керакли маҳсулотлар етказиб берувчи соҳага наҳотки эътибор шу бўлса?

Чорвачилик деҳқончиликдан кўра мураккаб соҳа

Аслида, икки соҳани солиштириш нотўғри. Ҳар бирининг ўзига хос машаққати бор. Бироқ халқимизда «Деқончилик бир йилда, чорвачилик қирқ йилда бўлади», деган нақл бор. Деҳқон ерга экади ва бир йил ҳосил олади. Чорвачиликда эса бошқачароқ. Битта бузоқни боқиб, ундан насл олиб, чорва қилиб, маҳсулот олиш учун йиллар керак бўлади.

Соҳага кўп йиллик аниқ режалар ва имтиёзлар зарур. Имтиёзли кредитлар ва субсидияларсиз эса самарага эришиш қийин.

2018 йилнинг ёзида водийда кунжара нархи 3200 сўм, чигит пўстлоғи нархи 2500 сўм, прессланган сомон 10 минг сўмга кўтарилганди. Фермер хўжаликлари ва хонадонда бўрдоқи етиштирган чорвадорлар қийналишди ва фойда кўришмади. Табийки, фойда кўрмаган аҳолининг қорамол етиштиришга қизиқиши камайди.

Айни пайтда кунжаранинг нархи 2500 сўм, чигит пўстлоғи нархи эса 2300 сўм. Бироқ гўшт нархи кўтарилган. Бунга сабаб, чорвадорлар ўтган йилги қийинчиликлар оқибатида мол боқишни камайтиришган. Ўтган йилги қийинчиликлар бу йилги нархга таъсир қилган.

Водий чорвадорларининг озуқага ер майдони ажратилмаётгани ҳақидаги мурожаатини ўргангани чиққанимизда туман ҳокимлари бу соҳага «ўгай» муносабатда бўлаётганига гувоҳ бўламиз.

Қарор ижроси билан... 

2019 йилнинг 18 март куни Ўзбекистон Республикаси президентининг «Чорвачилик тармоғини янада ривожлантириш ва қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ 4243-сонли Қарори қабул қилинди.

Қарор чорвачилик тармоғини жадал ривожлантириш, халқимизни арзон ва сифатли гўшт ва бошқа озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлаш, айниқса қишлоқ жойларида истиқомат қилаётган фуқароларнинг бандлигини ошириш ва даромадларини кўпайтиришда муҳим ўрин тутади.

Мазкур қарорнинг 5-бандида Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши ва вилоятлар ҳокимликларига озуқабоп экинлар етиштирувчилар томонидан лалми ва яйлов ерлар ўзлаштирилган тақдирда, уларга чорва молларини сақлаш (фермалар), шу жумладан энергия манбалари ускуналарини ўрнатиш ва уларни келгусида эксплуатация қилиш ҳамда бошқа турдаги инфратузилма объектларини қуриш учун ер участкаларини истисно тариқасида, тўғридан-тўғри туман ҳокимларининг қарорлари асосида ажратиб берилишини таъминлаш, шунингдек, унинг 6-бандида чорвачилик билан шуғулланиш истагида бўлган фуқароларга озуқабоп экинлар етиштириш учун ҳар бир шартли бош чорва мол учун 0,5 гектардан туман ҳокимликлари захирасидаги бўш, лалми ва яйлов ер участкаларини 2 йил муддатда ҳақиқий даромад манбаига айлантириш шарти билан доимий ёки узоқ муддатли ижарага бериш вазифаси топширилган.

Умуман олганда мазкур ҳужжатнинг ҳар бир банди амалга ошириладиган бўлса, соҳа ривожида катта ўсиш бўлади.

Буёғи жойлардаги мутасаддиларнинг қарорнинг мазмун-моҳиятини тушуниб, сидқидилдан ижро этишларига боғлиқ...

Kun.uz мухбири, Элмурод Эрматов

Кўпроқ янгиликлар