Мурод Муҳаммад Дўст: «Матбуот – ҳукуматнинг юзига тутилган ойна»

Жамият 22:07 / 07.09.2019 7682

Жамият, адабиёт, хусусан, ўзбек адабиёти, унинг таҳлиллари юзасидан қатор суҳбатлар уюштириб, ўқувчилар эътиборига ҳавола этиб келаётган Kun.uz’нинг навбатдаги суҳбатдоши ўзбек адабиётининг таниқли вакилларидан бири, адиб Мурод Муҳаммад Дўст бўлди.

Суҳбат давомида сайт мухбири томонидан  1991 йилда Президент қарори билан Ўзбекистон Миллий Ахборот агентлиги фаолияти йўлга қўйилгани, ўша пайтда Ўзбекистонда ОАВ эркин бўлгани, сўз эркинлигига тақиқ йўқ эди, деган фикрлар ҳозир ҳам кўп айтилиши ва кейинчалик ўзбек ОАВларида сўз эркинлиги қандай жараён ва мақсадлар билан чекланган эди, ахир, ОАВ эркинлиги давлат ривожига ҳисса қўшиши кундай равшан-ку. Бу нимадан бошланган эди, мазмунида савол берилган.

- «У замонда эйфория бор эди. Ёдимда бор, радиода “Оқшом тўлқинларида” деган эшиттирув бўларди, шуни одамлар интиқлик билан кутарди. Улар ҳамма муаммоларни очиқ гапирарди. Телевидениеда ҳам дадил кўрсатувлар бўларди. Бугун “муаллиф кўрсатуви” деб мақталадиган жанр бизда ўша пайтларда ҳам мавжуд эди. Газеталар бир-бири билан баҳслашиб, жуда очиқ фаолият юритарди. Бу тахминан 1994 йилгача давом этди.

Кейин бир муддат валюта конвертацияси бошланди, иқтисод секин-секин изга туша бошлади. Лекин бор пулимиз ташқарига чиқиб кетади, қуруқ ерда қоламиз, деган ваҳимали гаплар билан иқтисодий эркинликларга чек қўйилди. “Ана келди”, “мана келди” деган қўрқув раҳбарият ва жамият онгига сингдирилди. Маҳдудлик пайдо бўлди. Матбуотнинг уни ўчди.

Оқибатда 100га яқин оила (клан) бойиб олди, конвертация имкониятлари, бинобарин, экспорт ва импорт деган нарсалар фақат ўшаларнинг манфаатига хизмат қилди. Табиийки, иқтисодий чеклаш мафкуравий биқиқликка олиб келди. Давлат кафолати берилган йирик инвестициялардан ташқари, мамлакатга капитал киритиш имкони йўқолди.

Оқибатда адабиёт эскича “зарбулмасал” услубига ўтди, матбуот эса... сохта хабарларга ружу қўйди. Халқ орасида “Ахборот” кўрсатувини “Жаннатдан хабарлар” дея ном олганини эсланг... Бу аҳвол давлат телевидениесида ҳалига қадар давом этяпти. Уларга эркинлик берилди, лекин эркинликдан фойдаланадиган одам топилмаяпти. Блогосферада, хусусий матбуотда, интернет нашрларида росмана сўз эркинлиги бор. Мен шундан хурсандман.

Бугун одам ўзининг дардини эмин-эркин айта олади. Бировга ёқиш-ёқмаслиги мумкин, унга ҳам эътироз билдиришлари мумкин, лекин очиқ фикр айтиш имконияти бор. Бу катта гап. Бугун бирорта ҳам воқеа назардан четда қолмайди. Ҳукумат ҳам кўп нарсалардан интернет, блогосфера орқали бохабар бўлади. Афсуски, жамиятни бошқаришда аналитик тадқиқотлар кам. Яқинда “бузди-бузди” туфайли Хоразмдаги нохуш аҳвол ошкор бўлди. Бош вазир ўзи бориб тинчитди. Бузилган уйлар учун 700-800 миллиард атрофида “товон” тўланди. Хуллас, муаммо ижобий ҳал этилди. Лекин, бари бир, кўнгилда “қуйқа” қолди. Норозиликнинг олдини олса бўларди-ку, нега етилиб келаётган ижтимоий муаммолар вақтида ўрганилмайди, деган саволлар ҳавода муаллақ қолди.

Матбуот – ҳукуматнинг юзига тутилган ойна. Юзга ойна тутилиши кимгадир ёқмаслиги мумкин, лекин шу баҳонада кўпчилик қош-кўзини тузатиб олиши тайин.

Яна жамиятда либераллаштирув мавзусига қайтдик. Сиёсий, иқтисодий, ҳуқуқий эркинликлар баробар таъминланмаса бўлмайди. Биз бу ҳақда ҳозирча фол очишимиз мумкин. Лекин, ўйлайманки, мамлакат раҳбарияти ўзида кенгроқ ва изчилироқ либерализацияга муносиб ирода топа олади» деган Мурод Муҳаммад Дўст.

Суҳбатни тўлиқ кўриш:

Кўпроқ янгиликлар