Бесамар қолаётган икки йиллик уринишлар. Журналист фаолиятига тўсқинлик учун жавобгарлик қачон белгиланади?

Ўзбекистон 14:31 / 20.10.2021 9294

Журналистик фаолиятга тўсқинлик учун жазо белгилашга, оммавий ахборот воситалари ходимларини қўллаб-қувватлашга қаратилган қонун қабул қилиниши ҳақидаги таклифлар сўнгги йилларда бир неча бор тилга олиб ўтилди.

2019 йилдаёқ журналистик фаолиятга тўсқинлик қилганлик учун жавобгарлик киритиш бўйича қонун лойиҳаси муҳокамага қўйилган эди. 2020 йилда жавобгарликни жорий этишни назарда тутувчи яна бир қонун лойиҳаси эълон қилинди.

2021 йил бошида яна бир лойиҳа – янги таҳрирдаги Жиноят кодекси лойиҳаси эълон қилинди. Унда ҳам журналист фаолиятига тўсқинлик қилганлик учун жавобгарлик жорий этиш кўзда тутилган. Бироқ ҳозирга қадар юқоридаги лойиҳаларнинг ҳеч бири қабул қилинмади.

Журналистларнинг давлат ва хўжалик бошқаруви органлари устидан парламентга мурожаат этиш ҳуқуқини қонунийлаштириш масаласи ҳам қандай очилган бўлса, шундай очиқлигича қолди.

Ўтган йили парламентда кўрилган масала – ОАВга маълумот бермаслик ёки нотўғри маълумот берганлик учун жавобгарлик белгилаш ҳам қоғозда қолиб кетган эди.

Бироқ, унчалик кучли зарурат бўлмаса-да, сўнгги вақтларда айрим қонунлар қабул қилинаётганига гувоҳ бўлмоқдамиз. Масалан, куни кеча ҳокимият вакилига қаршилик учун жавобгарлик кучайтирилганини ёдга олишимиз мумкин.

Аввалги жазолар ҳуқуқбузарларни “тарбиялаб қўйиш” учун етарли эмасмиди, деган ҳақли савол туғилади. Бу ҳужжат парламентда муҳокама қилинишидан то кучга киргунига қадар 2 ой вақт етарли бўлгани таажжубли.

Эътиборлиси, ҳокимият вакилларига қаршилик учун жазони кучайтириш масаласи 2021 йилги Давлат дастурида йўқ эди. Лекин дастурнинг 17-бандида сўз эркинлигини таъминлаш ва ОАВни ҳар томонлама ривожлантириш учун ҳуқуқий асосларни кучайтиришга оид президент қарори лойиҳаси ишлаб чиқилиши белгиланганди. Бироқ АОКА томонидан ишлаб чиқилган қарор лойиҳаси “идоралараро келишиш жараёнида” бир неча ойдирки “чанг босиб” ётибди.

Дарвоқе, Сенат таркибида Ахборот сиёсати ва давлат органларида очиқликни таъминлаш масалалари қўмитаси тузилганига ҳам 3 ойдан ошиб қолди. Аммо, журналистларга таҳдидлар уюштирилган бир қанча ҳолатлар бўйича қўмита томонидан бирор амалий ҳаракат сезилгани йўқ.

Жамоатчилик эса масалани кун тартибига олиб чиқишдан чарчамаяпти. Шу йилнинг сентябр ойида “Юксалиш” умуммиллий ҳаракати раиси Бобур Бекмуродов журналистларнинг қонуний фаолиятига тўсқинлик қилганлик учун жавобгарликни кучайтириш зарурлигини билдирди.

Депутат Расул Кушербаев эса аввалги чақириқдаги парламент депутатлари билан бу масалада бир неча бор ҳаракат қилиб кўргани, лекин “айрим идоралар” буни хоҳламаганини қайд этди.

“Эҳтимол йил охиригача”

АОКА директори Асад Ходжаевнинг Kun.uz саволига жавобан маълум қилишича, журналистик фаолиятга тўсқинлик қилганлик учун жавобгарлик белгилаш масаласи йил охиригача ҳал бўлиши мумкин.

“Журналистлар фаолиятига тўсқинлик қилганлик учун маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга тегишли ўзгартиришлар киритиш бўйича лойиҳанинг биринчи шаклини тайёрлаб, муҳокамага чиқарган эдик. Ҳозирги пайтда давлат бошқаруви органлари билан келишув жараёнлари ўтказилди, ҳозир лойиҳанинг иккинчи шаклини тайёрлаяпмиз.

Тайёр бўлгач, келишиш учун авваламбор ҳукуматга, кейинчалик Қонунчилик палатасига киритамиз. Бу лойиҳа қачон эълон қилинишини аниқ айта олмаймиз. Лекин бизнинг мўлжалимиз бўйича йилнинг охиригача бу жараёнларнинг ҳаммаси тугаши керак”, – деди Ходжаев 19 октябр куни Тошкентда бўлиб ўтган давра суҳбатида.

Шавкат Мирзиёев: Журналистларга босим ўтказиш учун жавобгарликни кучайтириш лозим”

Президент Шавкат Мирзиёев ҳам журналистлар ҳимояси долзарб эканини бот-бот қайд этиб келади. Жумладан, 2020 йил 24 январ кунги парламентга мурожаатномасида давлат раҳбари шундай деган эди:

“Бундан кейин ҳам “тўртинчи ҳокимият” вакилларининг эркин ва холис фаолият юритишлари [...] учун барча шарт-шароитларни яратамиз.

Жойлардаги муаммо ва камчиликларни рўйирост очиб бериш, уларни ҳаққоний ёритишларида мен профессионал журналистларни ҳамиша ва ҳар томонлама қўллаб-қувватлашга тайёрман”.

2021 йил 16 январ куни Шавкат Мирзиёев Юнусобод туманида ҳокимлар, фаоллар ва ёшлар билан учрашувда яна бир бор ОАВ очиқлиги ҳақида сўз очди:

Оммавий ахборот воситалари очиқлиги бўйича танлаган йўлимиз, сўз эркинлиги бўйича сиёсатимиздан орқага қайтмаймиз. Бу албатта айримларга ёқмайди. Лекин айнан улар жамиятимизда кўпчиликни қийнаётган жиддий муаммолар ҳақида бизни огоҳлантиряпти”.

Президент 2021 йил 4 феврал куни Фарғона вилоятига ташрифи давомида ОАВ вакилларига мурожаат қилди:

“Сизлар менга кўмакчи, елкадошсиз. Ютуғимизни ҳам, камчилигимизни ҳам халқимизга адолат билан етказувчи куч деб биламан. Сизлардан битта нарсани илтимос қиламан, изланишдан эринманглар, адолатни халққа етказишдан қўрқманглар. Ортингизда президент бор. У замонлар ўтиб бўлди. Энди орқага йўл йўқ. Фақат адолат, адолат, фақат ҳақиқат! Қанча кўп ҳақиқатни етказа олсак, шунча кўп манфаат бўлади”.

Давлат раҳбари 2021 йил 26 июн куни матбуот ва оммавий ахборот воситалари ходимларининг касб байрамига аталган табрик нутқида ҳам ОАВ вакилларига босим учун жавобгарлик масаласига тўхталди:

Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига давлат органлари ва ташкилотларининг мансабдор шахслари томонидан оммавий ахборот воситалари ижодий фаолиятига тўсқинлик қилиш, цензура ўрнатиш, уларнинг фаолиятига ноқонуний аралашиш, таҳририят ходимларига босим ва тазйиқ ўтказиш, материаллар ва зарур техник воситаларни улардан ғайриқонуний равишда олиб қўйиш ҳаракатлари содир этилгани учун жавобгарликни назарда тутадиган моддаларни кучайтириш лозим”.

Шавкат Мирзиёев 2021 йил 9 сентябр куни бўлиб ўтган ЎзЛиДеП қурултойида яна шу мавзуда сўз очди:

Оммавий ахборот воситаларини ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш давом эттирилиб, журналистларнинг эркин фаолият юритишлари учун зарур шарт-шароитлар яратилади. Мен ҳақиқат ва адолатни ўз эътиқоди деб биладиган барча журналистларни ислоҳотларнинг фаол иштирокчилари, деб биламан ва улар ҳамиша Президент ҳимоясида бўлади. Бу фикрни бугун яна бир бор таъкидлайман”.

ncwdhyqcW7919IvzQGvh3f4OYoEZ2dDJ.jpg (1280×853)
Фото: Миллий масс-медиа фонди

Президентликка номзод куни кеча сайловолди учрашувларидан бирида сўз эркинлиги масаласида яна бир бор қатъий баёнот берди.

“Мен ҳар сафар оммавий ахборот воситалари тўғрисида гапираман. Бировга ёқадими-ёқмайдими, менга улар ёқади. Нимага? Улар ҳам замон билан бирга, Ўзбекистон билан бирга ўзгаряпти. Улар ҳам замонга муносиб бўлиб, адолат нуқтайи назаридан мақолалар чиқаряпти, адолат нуқтайи назаридан бориб ҳокимларга савол беряпти”.

Ҳатто қўшниларимизда ҳам журналистга қаршилик Жиноят кодексига киритилган

Шахсан давлат раҳбарининг ўзи бир неча йиллардан бери ОАВ ва журналистларнинг жамият ривожидаги аҳамияти, уларни қўллаб-қувватлаш ва ҳимоя қилиш ҳақида қайта-қайта таъкидлаётган бўлса-да, тушунарсиз сабабларга кўра журналистларни ҳимоя қилишга қаратилган қонун қабул қилинмай қолмоқда.

Ваҳоланки, журналистларнинг ҳуқуқлари қонун билан кафолатланмаганини кўрсатиб турган ўнлаб ҳодисаларга гувоҳ бўлмоқдамиз. Бу ҳол ҳали яна давом этишидан бирор ҳамкасбимиз кафолатланмаган.

Жамоатчиликнинг фаол қатламини ташвишга соладиган бирор қонунни қабул қилиш жараёнида ташаббускорлар ва парламент вакиллари хориж тажрибасини келтиришни жуда яхши кўришади. Журналистик фаолиятга тўсқинлик қилганлик учун ҳатто қўшни давлатларда азалдан жиноий жавобгарлик мавжудлигини эса биров эсламайди ҳам.

Ҳокимият вакиллари, куч тузилмаларининг мавқейини оширишга, таъсирини кучайтиришга қаратилган қонунлар қабул қилинишида бош-қош бўладиганлар журналистларни ҳам қўллаб-қувватловчи қонун қабул қилинишига йўл очишларини кутиб қоламиз.

Кўпроқ янгиликлар