Ислом молияси томон навбатдаги қадам: Тошкентда Ислом тараққиёт банки саммити якунланди

Иқтисодиёт 11:50 / 05.09.2021 17289

1–4 сентябрь кунлари Тошкентдаги Халқаро конгресс марказида Ислом тараққиёт банки (ИТБ) бошқарувчилар кенгашининг 46-йиллик йиғилиши бўлиб ўтди.

Йиғилиш доирасидаги учрашувларда аъзо мамлакатлардан 4100 нафар иштирокчи ҳамда 27 та халқаро ва минтақавий ҳамкор ташкилотлар қатнашди.

Саммитда, ИТБ гуруҳи ва ўнта аъзо мамлакат ўртасида умумий қиймати 1,2 миллиард АҚШ долларига тенг 30 та молиявий келишув имзоланди. Шундан 330 миллион долларига тенг маблағ Ўзбекистон манфаатларини кўзлаб сарфланади.

Йиғилишда учта асосий истиқболли мавзу кўриб чиқилди: (1) COVID-19 дан кейин тикланишни жадаллаштириш; (2) камбағаллик кучайиб кетишига қарши кураш ҳамда барқарорлик ва фаровонликни ошириш; (3) аъзо мамлакатларда «яшил иқтисодий ўсиш»га кўмаклашиш.

COVID-19 асоратларини тиклашга қаратилган барқарорлик индекси ишга туширилди. Бу рейтинг иқтисодий барқарорликни қўллаб-қувватловчи механизмларни яратишга ёрдам беради.

Электрон тўлов платформаси яратилди. Рақамли платформа банк операцияларининг самарадорлигини ошириши ва ишбилармонлик муносабатларини амалга оширишни соддалаштириши кўзда тутилган.

Ўзбекистон томони билан имзоланган келишувлар

  • ИТБ иштирокида Иқтисодий имкониятларни кенгайтириш жамғармаси тузилди. Бошланғич капитали 100 миллион долларга тенг бўлган жамғарма маблағларининг 35 млн доллари Ўзбекистон ҳукумати, 20 млн доллари ИТБ ва қолган 45 миллион доллари саудиялик инвесторлар томонидан молиялаштирилади. Синов босқичи муваффақиятли ўтгандан сўнг бошланғич фонд миқдори аста-секин 500 миллион долларга етказилиши режалаштирилган.
  • «Обод қишлоқ» дастури доирасида Қорақалпоғистон Республикаси, Хоразм, Бухоро ва Навоий вилоятларининг қишлоқ инфратузилмасини модернизация қилиш бўйича жами 200 миллион долларлик қарз шартномаси тузилди.
  • Халқаро Ислом савдо-молия корпорацияси ва «Трастбанк» 15 млн долларлик савдо-молия линиясини очиш тўғрисида келишувга эришди.
  • Ўзбекистонда онкологик хизматларни ривожлантириш лойиҳасини қўллаб-қувватлаш учун 80 миллион доллар қарз шартномаси имзоланди.
  • Ислом тараққиёт банки томонидан Ўзбекистонда Ислом банки ва молия соҳасининг ҳуқуқий асосларини ишлаб чиқишни қўллаб-қувватлаш учун техник ёрдам гранти ажратилади. Грант миқдори кейинчалик маълум бўлади.

Ислом тараққиёт банки ҳақида

Ислом тараққиёт банки – Саудия Арабистонининг Жидда шаҳрида жойлашган, исломий молиялаштиришга йўналтирилган кўп томонлама ривожланишга қаратилган молия институти. Ташкилотда 57 та акционер аъзо давлатлар бор, уларнинг энг катта акционери Саудия Арабистони ҳисобланади.

Ташкилотга 1973 йилда Ислом конференцияси ташкилоти (ҳозирги Ислом ҳамкорлик ташкилоти) молия вазирлари йиғилишида Саудия Арабистони қироли ташаббуси билан асос солинган ва ўз фаолиятини 1975 йил 3 апрелда бошлаган.

ИТБга аъзо бўлишнинг асосий шарти – бўлажак аъзо мамлакат Ислом Ҳамкорлик Ташкилотига (ИҲТ) аъзо бўлиб кириши, Банк капиталига ўз ҳиссасини тўлаши ва ташкилот қарор қилган шартларни қабул қилишга тайёр бўлиши талаб этилади.

Тўланган капитал ҳисобига ташкилотдаги асосий акциядор давлатлар:

  • Саудия Арабистони (23,5 фоиз)
  • Ливия (9,43 фоиз)
  • Эрон (8,25 фоиз)
  • Нигерия(7,66 фоиз)
  • Бирлашган Араб Амирликлари (7,51 фоиз)
  • Қатар (7,18 фоиз)
  • Миср (7,07 фоиз)
  • Кувайт (6,92 фоиз)
  • Туркия (6,45 фоиз)
  • Жазоир (2,54 фоиз)
  • Покистон (2,54 фоиз)

ИТБ Гуруҳи бир қанча ташкилотлардан таркиб топган:

Инвестициялар ва экспорт кредитларини суғурталаш ислом корпорацияси (ИЭКСИК)

ИЭКСИК 1994 йилда Ислом ҳамкорлик ташкилотига (ИҲТ) аъзо давлатлар ўртасидаги иқтисодий муносабатларни мустаҳкамлаш мақсадида ташкил этилган. 27 йил давомида ИЭКСИК 78 миллиард АҚШ долларидан кўпроқ қийматдаги савдо ва инвестиция битимларини суғурта қилган, шундан 62,3 миллиард АҚШ доллари экспорт ва импортни қўллаб-қувватлаш учун 15,6 миллиард АҚШ доллари эса ИЭКСИКга аъзо мамлакатларга тўғридан тўғри хорижий инвестицияларни суғурталаш учун йўналтирилган.

Ташкилот аъзо давлатларнинг барқарор иқтисодий ривожланиши учун савдо ва инвестицияларга кўмаклашувчи муҳим омил сифатида эътироф этилиб, хатарларни камайтириш бўйича шариатга мос келадиган ечим ва воситалар ёрдамида аъзо давлатлар билан бошқа мамлакатлар ўртасидаги савдо ва инвестиция алоқаларини ривожлантиришга кўмаклашади.

Хусусий секторни ривожлантириш бўйича Ислом корпорацияси (ХСРИК)

ХСРИК 1999 йил ноябрь ойида хусусий сектор лойиҳаларини молиялаштириш, рақобат ва тадбиркорликни рағбатлантириш, ҳукуматлар ва хусусий компанияларга маслаҳат хизматлари кўрсатиш ва давлатлараро инвестицияларни рағбатлантириш орқали унга аъзо давлатларнинг иқтисодий ривожланишини қўллаб-қувватлаш мақсадида ташкил этилган.

ХСРИК қўшма ёки жамоавий молиялаштиришни йўлга қўйиш учун ҳамкорлик ва шериклик муносабатларини ўрнатади ва мустаҳкамлайди. Шунингдек, молиялаштиришни янада самарали ва кенг қамровли қилиш учун молиявий технологияларни (Fintech) ишлаб чиқади.

Савдони молиялаштириш халқаро ислом корпорацияси (СМХИК)

Савдони молиялаштириш халқаро ислом корпорацияси (СМХИК) 2008 йил январь ойида ўз фаолиятини бошлаган. Ташкилот ИҲТга аъзо давлатларга 55 миллиард АҚШ долларидан ортиқ миқдорда маблағ тақдим этган.

Корпорация аъзо давлатлардаги ташкилотларга савдони молиялаштириш хизматларидан фойдаланиш самарадорлигини оширишга кўмаклашади ҳамда уларнинг жаҳон бозорида муваффақиятли рақобатлашишига имкон берадиган салоҳиятни ошириш воситалари билан таъминлайди.

Ислом тараққиёт банки гуруҳи бизнес-форуми (ИТБГБФ)

Ислом тараққиёт банки гуруҳи бизнес-форуми ИТБ гуруҳининг манфаатдор ташкилотлари, хусусий сектор корхоналари ва ИТБ гуруҳига аъзо мамлакатлардаги тегишли муассасалар ўртасида алоқа ва мувофиқлаштиришга хизмат қиладиган ўзига хос кўприкдир.

Ташкилотнинг асосий мақсади – истиқболли инвестиция имкониятлари доирасида шериклик қилишга интилган етакчи корхоналар учун самарали мулоқот, ҳамкорлик ва инклюзив шериклик учун ягона платформани яратишдир.

Достон Аҳроров тайёрлади.

Кўпроқ янгиликлар