«Ҳайдовчига 40 миллион сўмгача суғурта пули тўлаб берилади». Мажбурий суғурта тизими ва ундаги янгилик ҳақида

Иқтисодиёт 22:45 / 26.02.2021 37809

Ҳукумат қарори билан 2021 йил 1 мартдан бошлаб Ўзбекистонда электрон суғурта полиси – «Э-полис» ишга тушади.  Kun.uz янги суғурта полиси ҳақида маълумотларни ўрганиб, асосий ўзгаришларни тақдим этади.

Дастлаб йўлга қўйилаётган янги тизим ҳақида

«Э-полис» – мажбурий суғурта полисининг интернетдан сотиб олинган ва электрон шаклда муомалага чиқарилган кўринишидир. Юридик жиҳатдан электрон ва қоғоз шаклидаги полислар бир хил кучга эга бўлади.

Ҳужжатни расмийлаштириш Тўловларнинг кафолатлаш жамғармаси сайти орқали амалга оширилади. Интернетда буюртма бериш учун сўралган маълумотлар тизимга киритилади. Тўлов пули ўтказилгач, электрон суғурта полиси автоматик равишда кўрсатилган манзилга келиб тушади. Уни оддий қоғозда чоп этиб олиш ҳам, смартфонда олиб юриш ҳам мумкин бўлади.

«Э-полис» олинса-ю, смартфон қаердадир унутиб қолдирилса нима бўлади?

Электрон суғурта тизими ишга тушса-да, қоғозли полис ҳам амалда бўлади. Бунда иккала шакл тенг кучга эга.

Амалдаги тартибда агарда ҳайдовчи ёнида суғурта полиси бўлмаса, унинг машинаси жарима майдонига олиб борилмайди. Аммо жарима тўлашга тўғри келади.

Мутахассислар электрон суғурта полисини олган ҳайдовчиларга ҳар эҳтимолга қарши оддий қоғозга ҳам нусха олиб юришни тавсия қилишмоқда. Чунки уни расмийлаштириш осон, лекин смартфон заряди, унинг йўқолиш эҳтимоли дегандай...

Электрон суғурта полисининг қандай қулайликлари бор?

Аввало, у вақтни тежайди. Суғурта компаниялари ёки агентларни қидириб юриш ҳам йўқ. Ортиқча оворагарчилик ва харажатларнинг олдини олади.

Ҳайдовчи уни ўз смартфони ёки исталган компьютер қурилмасидан интернет орқали олиши мумкин. Бунда суғурта агентлари томонидан йўл қўйилиши мумкин бўлган хатоларга ҳам йўл йўқ. Чунки ҳар бир мижоз электрон полисни бевосита суғурта компаниясининг ўзидан автоматик равишда сотиб олади.

Қолаверса, бу тизим инсон омилисиз ишлагани туфайли коррупциянинг олдини олишда ҳам қўл келиши мумкин.

Айни пайтда Ўзбекистонда 17та суғурта компанияси электрон суғурта полисларини расмийлаштириш ваколатига (лицензияга) эга.

Транспорт воситалари эгаларини мажбурий суғурта қилиш тури бўйича Тўловларни кафолатлаш жамғармаси мавжуд бўлиб, бу жамғарма 2008 йилдан бери фаолият юритади. Ташкилот сайтида (tkj.uz) барча суғурта компанияларининг рўйхати бор.

Электрон полис нархи ҳақида

Транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлиги бўйича мажбурий суғурта масаласида Суғурта бозорини ривожлантириш агентлиги бошқармаси бошлиғи Ботир Усмоналиевнинг Kun.uz’га маълум қилишича, мазкур суғурта миқдори Вазирлар Маҳкамасининг 222-сонли қарори асосида белгиланган. Бунда Тошкент шаҳри ва вилояти учун алоҳида, республиканинг бошқа ҳудудлари учун алоҳида нарх амал қилади.

«Енгил автомобиллар учун суғурта расмийлаштириш нархи Тошкент шаҳри ва вилоятида 56 минг сўм, бошқа ҳудудларда 40 минг сўмни ташкил этади. Жавобгарлик миқдори эса республика бўйича тенг – 40 миллион сўмгача .

Ҳозирда суғурта компанияси ҳар бир транспорт воситаси учун 40 миллион сўмгача тўлаб бериш мажбуриятини олади. Унинг 35 фоизи мулк учун етказилган зарарга тўланади. Яъни жавобгарлиги суғурта қилинган ҳайдовчи ЙТҲ натижасида кимгадир зарар етказган бўлса, ўша зарар кўрган ҳайдовчининг мулкига 35 фоиз тўлаб берилади. Агар у ҳайдовчи, йўловчи ёки пассажир соғлигига ҳам зарар етказган бўлса, 40 миллион сўмнинг 65 фоизигача тўлаб берилади», – деди агентлик расмийси.

Автомобилларга мажбурий суғурта деганда нимани тушуниш керак?

«Мажбурий суғуртани кўпчилик тўғри тушунмайди», – дейди Ботир Усмоналиев.

Мутахассисга кўра, айрим ҳайдовчилар машинаси «авария» бўлган пайтда «суғурта компанияси менга суғурта пули тўлаб бермади», деган эътирозлар билдиришади.

«Мажбурий суғурта, деганда транспорт воситаси суғурта қилинмайди. Бунда уни бошқараётган эгасининг фуқаролик жавобгарлиги суғурталанади. Яъни бошқараётган пайтда бошқа транспорт воситаси билан «авария» содир қилиб учинчи шахснинг машинасига зарар етказса, албатта бу одам жавобгар бўлади. Ана ўша жавобгарлиги суғурта компанияси томонидан суғурта қилинади. Бу ерда ўзининг мулки суғурта қилинмайди, аксинча бошқа фуқаролар олдидаги жавобгарлиги суғурталанади.

ЙТҲда бир вақтнинг ўзида ўзининг ҳам мулкига зарар етади. Лекин унинг мулки мазкур суғурта турига кирмайди», – деди агентлик мутахассиси.

Таъкидланишича, зарар кўрган фуқаро олдида хато қилган ҳайдовчининг жавобгарлиги юзага келади, яъни у одамнинг мулкига зарар етказиб қўйди. Шунинг учун у инсоннинг мулкига етказилган зарар қонун бўйича тўланиши керак. Суғурта қилинган бўлса, ўша суғурта орқали етказилган зарар қисман қоплаб берилади.

Агар суғурта қилинмаган бўлса, Тўловларни кафолатлаш жамғармасига мурожаат қилиш мумкин. Жамғарма жабр кўрган ҳайдовчи мулкига етказилган зарарни тўлаб беради. Ундан кейин пуллар жавобгардан тегишли  тартибда ундирилади. Чунки айбдор одамнинг ўша пайтда зарарни қоплаб беришга моддий имконияти бўлмаслиги мумкин. Ёрдам тариқасида жамғарма тўлаб беради. Агар суғуртаси бор одам зарар етказган бўлса, қайси суғурта компаниясидан рўйхатдан ўтган бўлса, ўша ташкилот тўлаб беради.

Суғурта тизимига давлат аралашуви қанчалик тўғри?

Айнан мажбурий суғурта тизимига давлат аралашиши натижасида ҳайдовчилар учун ижобий ўзгариш бўлгани таъкидланади. Хусусан, авваллари 100 минг сўмдан ортиқ бўлган полис, ҳукумат қарори билан 56 минг сўм ва 40 минг сўмга туширилди. Агар ихтиёрий бўлса, нарх бир неча марта ошиб кетиши мумкин. Қарордан олдин жавобгарлик суммаси 12 миллион сўм эди. Бу қарордан кейин жавобгарлик 40 миллион сўмгача оширилди.

«Жавобгарлик суммасининг оширилгани суғурта компаниялари даромадини камайтирди ва риксни 4 мартага оширди. Аммо халқ учун жуда яхши ўзгариш қилинган», – деди суҳбатдош.

Ботир Усмоналиевнинг маълум қилишича, ихтиёрий суғурта турлари бўйича давлат аралашуви йўқ. Ҳар бир суғурта компанияси олдиндан суғурта рискларини ҳисоб-китоб қилади, тариф белгилайди ва шу асосда суғурта қилиб беради.

2020 йилдаги мажбурий суғурта бўйича пул айланмаси

2020 йил давомида Транспорт воситалари эгаларининг мажбурий суғуртаси бўйича 3 миллион 326 минг 727 та шартнома тузилган. Компанияларга келиб тушган маблағлар 173 миллиард 324 миллион 800 минг сўм бўлган.

Шундан ҳайдовчилар учраган автоҳалокатлар суғуртаси учун тўлаб берилган жами сумма 67 миллиард 900 миллион сўмни ташкил этган.

Исломбек Умаралиев тайёрлади

Кўпроқ янгиликлар