«Мақсад юқори балл олиш бўлмаган» — IELTS’дан 9 балл олган Бекзод Мираҳмедов 

Жамият 13:17 / 04.03.2023 21583

Бекзод Мираҳмедов – тажрибали IELTS инструктор. 2015 йилда «IELTS zone» ўқув марказига асос солган. Тошкент халқаро Вестминстер университети битирувчиси. У 2013 йилдан бери ҳар йили IELTS тестини топширади. «Ҳаммаси бўлиб қанча топширганимни ҳам санамай қўйганман», – дейди Бекзод Мираҳмедов.

«Имтиҳонларга ўқувчилар учун кирардим»

Охирги йилларда IELTS 9 олишга бел боғлаган эдим. Шуни олсам, кейинчалик ўқув марказ орқали кўпроқ одамга ёрдам бераман, деган ният бор эди.

Инглиз тилини ўрганишни 2006 йилда 18 ёшимда ўқишга кириш учун бошлаганман. 2014 йилдан бошлаб эса IELTS ўқитувчилик қила бошлаганман. Ўзимни синаш учун ҳар йили топшириб кўрганман. У пайтлар ўқувчилар орасида мавсумга қараб қийин-осон бўларкан, деган гаплар юрарди. 2022 йил ёз ойида «writing» (ёзиш)дан 8,5 чиққандан сўнг руҳланиб кетдим. Шундан сўнг ҳаракатларим кучайди. Одатда йилига 3–4 мартдан топширардим, асосий сабаблардан биттаси – ўқувчиларга йўналиш бериш, ҳозирги кунда IELTS тестлари қанақа ўзгараётганини кўриш мумкин. Айнан мақсад 9 бўлмаган. «Writing» 8,5 чиққанидан кейин характер кучайиб кетди.

«Она тилиси ўзбек тили бўлган киши ҳали 9 олмаган»

Шу пайтгача 9 балл олган одам чиққан-чиқмаганини кўрсатиб берувчи дата базалар бор. Бу базага IDP, Британия консули вакиллари, тест администаторларида «доступ» бор. Улар шу нарсани кўриб тасдиқлай олади. Аввал ҳам бўлган деган гапларни кўпинча IELTS’ни тушунмайдиган одамлар айтади. Уларга нисбатан ҳеч қандай расмий гап бўлмагани учун у гапларни инкор қилиш шартмас. Статистик маълумотлар кўтарилган: ҳали она тили ўзбек тили бўлган киши 9 балл олмаган эди. Буни кам сонли одамлар билади, холос. IELTS’ни тушунмагани учунми, мен олганман деб ўзига сертификат ясаб олганларни кўрганмиз. Ўзим канал очиб, фейк сертификатлар ҳақида ёзиб борганман. Болаларни ҳам бунақа ёлғон хабарларга ишонмасликка ўргатганман. Ҳозир шу даражага етиб бордики, мен ўзим олган 9 баллни ҳам фейк деб чиқишяпти. Бу нарса мумкинмас, ким 9 олдим деб чиқса ёлғон, деб ўйлашади. Умуман, одамларни мана шундай танқидий фикрлашга ўргатганимдан хурсандман. Шунчаки ишониб кетавермаслик — яхши томонга ўзгариш.

«Инглиз тилини билиш даражамиз паст»

Афсуски, инглиз тилини билиш даражаси бўйича Афғонистондан ҳам пастроқда турамиз. Бу рейтинг ҳар томонлама тузилади, фақат IELTS’га боғлиқ эмас. Масалан, Ўзбекистонда сотувчилар сайёҳлар билан ҳам эркин гаплашиб кета олишмайди. Кўчадаги ҳар битта одам инглиз тили жаҳон тили бўлсаям, кўчадаги сайёҳга фикрини эркин билдира олмайди. Бизда рус тили устун бўлгани учун инглиз тили бироз оқсайди. Лекин кейинги йилларда яхшиланади, деб ўйлайман.

«Инглиз тилини ўрганиш учун қизиқиш муҳим»

Инглиз тилини ўрганишга мотивациядан ҳам кўра қизиқиш биринчи ўринда туриши керак. Олаётган барча хабарларингизни инглиз тилида олишни бошласангиз, эшитаётган подкастларингиз, ўқиётган китобларингиз инглиз тилида бўлса, тилни ўрганиш осон бўлади. Ўзингиз қизиққан маълумотларни инглиз тилида ҳазм қилишни бошлашингиз керак. Ўз соҳангизда яхши мутахассис бўлиш учун ҳам инглиз тилидан фойдаланиш мумкин. Шу мустақил инглиз тилини ўрганиш учун энг яхши йўл. 

«Ўзимни мажбурлаб «writing» қилмаган эканман»

Карантиндан кейин онлайн марафонлар ўтказдим. Ўзбекистон бўйича кўпроқ ўқувчиларга дарс беришга ҳаракат қиляпман. Айни кунларда гуруҳларим йўқ, лекин бу хабардан кейин талаб кўпайиб кетяпти, шунинг учун очсам керак. «IELTS zone»даги дарсларда кўпроқ қатнашиб, кўпроқ нарсаларни етказиб бериш асосий мақсадларимдан.

«Writing» 9га чиққани йўқ, чунки жуда ҳам қийин. Икки марта 8,5 га чиқди — катта натижа, аслида. «Writing»дан 8 даражасини 2017 йилда олган эдим биринчи марта, шундан сўнг яна 7–7,5 даражага тушиб кетган эди.

Ҳозир 8–8,5 чиқаётганининг сабаби ёз ойида марафон ўтказганимда ўқувчилар билан бирга ҳар куни эссе ёзишга мажбур бўлганимдир. Шундан сўнг 8,5га чиқди. Шунда билдимки, мен ўзимни мажбурлаб «writing» қилмаган эканман. 31 декабрдан бошлаб баҳоргача 9 балл олишни ният қилганимдан сўнг ҳафтасига 4-5 кун «writing» билан шуғулландим. Шунинг ҳисобига ҳам кўтара олдим, деб ўйлайман.

«Reading» ва «Listening» кўпроқ «receptive skill», яъни қабул қиладиган маҳорат. Сиз қабул қилаётган маълумотларингизни тушунганингиз асосида баҳоланасиз. Бу фақат такрорлаш билан яхшиланмайди, ундан кўра умумий маълумот қабул қилишингизни яхшилаш керак. Инглизча мақолалар ўқиш керак, эшиттиришлар эшитиш керак. Ёзишни кучайтириш учун бировнинг эссесини кўчиришдан фойда кам, ўзингиз ёзганингиз ва гапирганингизда натижа бўлади. 

IELTS имтиҳони қандай ўзгарди?

IELTS тизимида ҳам саволлар бўйича изланувчилар бор. Бир савол 5 босқичдан ўтади. IELTS инглиз тилини билиш даражасини очиб беришга ҳаракат қилади. Лекин шунда ҳам тўлиқ очиб беролмайди, деб ўйлайман. Аввал инглиз тилини ўрганиш ва имтиҳонлар формулага асосланганди. Мутахассислар ўйлаб шу нарса ўзи бизга керакми, нимани тест қилмоқчимиз, деб ўйлай бошлашди. Шунга ҳаракат қилган ҳолда йилдан йилга саволлар ўзгариб боради, албатта. Жуда катта ўзгаришлар йўқ, лекин биз каби мутахассислар кўра олади. Ўқувчиларига шуни ўқитади.

Америкадаги ҳаёт

Америкага 17 ёшимда борганман ва бир йил яшаганман. «Work and travel» дастури бўйича ҳам бориб келдим. Шунинг учун «тўйинганман», Америкага боришга жуда иштиёқим баланд эмас. Бормаганлар қочиб кетиш керак, суриш керак деб қизиқади. Тўғри, ривожланган давлат, лекин ҳамма жойда тош-тарози бор, қийинчиликлар бор. Олдин ҳам бу нарсани айтганман: тарбия масалалари бор... Ҳозирда «IELST zone» ўқув марказимда болаларга тил ўргатиб, билим олишига кўпроқ ҳисса қўшяпман, деб ўйлайман. Балки кейинчалик фикрларим ўзгарар. 

IELTS ўрганувчиларнинг ўрганиш жараёнидаги 3 та энг катта хатоси

Шошилиш. Яъни IELTS ва инглиз тилини бошқа-бошқа деб билиш. Инглиз тилини ўрганмасдан IELTS’га тайёрланишни бошлашади. IELTS’ни инглиз тилининг кейинги босқичи деб ўйлашади, бу нарса хато. Иккаласи чамбарчас боғлиқ. IELTS шунчаки тест, сиз барибир умумий инглиз тилини яхшилашингиз керак.

Иккинчиси — нотўғри, тасдиқланмаган маслаҳатларга учиш. Масалан, шунча сўзни ёдласанг, «Speaking»дан 9 оласан деган гапларга қараб, гўёки, қандайдир формула бор, деб болалар шунга ишониб қолади.

Учинчиси, ўз устида тўлиқ ишламасдан тест топшириш. Бунда ўқитувчиларнинг ҳам хатоси бор, нотўғри баҳо бериб қўйиши мумкин ўқувчиларига. Доим айтаман, зўр ўқитувчи бўлиши мумкин, лекин имтиҳон олувчи бошқа. Шунинг учун ўқувчиларига аниқ балл айтиб қўйишдан чекланиш керак.

IELTS ўрганувчиларга берадиган тавсияларингиз?

IELTSʼга восита сифатида, енгилроқ қараш керак. Тести ҳам у даражада қўрқинчли тест эмас.

IELTS курсига бораётган бўлса ҳам, «General English»ни тўхтатмаслик керак.

Ишончли ва ишончсиз манбаларнинг фарқига бора олиш ёки ўшанинг фарқига борадиган ўқитувчиларни топиш керак.

Тажрибалар асосида китоб ёзиш

Китоб ёзиб чиқаришга унчалик қизиқмайман, очиғи. Лекин «writing» бўйича кўп иншолар ёздим ўз устимда шуғулланиш жараёнида, ўшаларни бир тўплам қилиб чиқариш ниятим бор. Интернетда бериладиган иншолар ўз стандартидаги баллни беравермайди. Шунинг учун иншолар бўйича ўқувчига шу нарсаларни етказиб бериш учун тўплам қилмоқчиман.

IELTS ўрганувчиларга хитоб

Юқорида айтганимдек, IELTS’га қаттиқ боғланиб қолманг, фақат восита сифатида қаранг. Умумий инглиз тили ўрнини тўғри тушуниш ва тил ўрганаётганда роҳатланиб ўрганиш керак. Ўзини мажбурлаб ишлагандан кўра, ўзига ёқадиган йўналишда кетса, осонроқ ўрганади.

Мадина Очилова

Жавоҳир Ғайратов Kun.uz

Кўпроқ янгиликлар