Кушербаев ва Қодиров баҳси: Улар қайси масалада тортишди?

Ўзбекистон 18:01 / 21.06.2022 44227

Баҳсга депутат Расул Кушербаев томонидан иккинчи ўқишда муҳокамага олиб чиқилган “Электрон далиллар билан ишлаш тизимини такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги қонун лойиҳаси сабаб бўлди.

Кушербаев қонун лойиҳасига биринчи ўқишдаги таклифларни инобатга олиб ўзгартиришлар киритилгани, деярли бошқа ўзгартиришлар йўқлигини маълум қилди. Шундан сўнг депутатлар қонун лойиҳаси бўйича фикрларини билдирди.

Депутат Илҳом Абдуллаев бу қонун лойиҳаси фуқароларнинг ахборотга бўлган ҳуқуқини қўпол равишда бузиши, уни қабул қилиш мумкин эмаслигини айтди.

“Жиноят процессуал кодексига [таклиф этилаётганидек] 201-1-моддани киритиш – шунчаки жиноят”, – деди у.

Кушербаев бу модда бўйича ўтган сафар ҳам муҳокама кўтарилганини айтиб, тушунтириш берди.

“Терговчи, суриштирувчи, прокурор ёки суднинг талабига кўра фуқаролар, корхона, муассаса, ташкилот раҳбарлари ва бошқа мансабдор шахслар тергов ёки суд ҳаракатларини юритиш учун зарур бўлган, ўз ихтиёрларидаги маълумотларни тақдим қилиши кераклиги ҳақида гап кетяпти. Бу амалиётда ўз ихтиёридаги ҳамма маълумотларни тақдим этиш талабига олиб келиши мумкин, деган фикрлар ҳам айтиляпти, лекин бу ерда аниқ қилиб ёзиляптики, суд ҳам, терговчи ҳам иш учун зарур бўлган маълумотларнигина сўрайди.

Амалиётда ҳам шундай бўлиб келяпти: одил судловни амалга ошириш учун нимаики маълумот зарур бўлса, ўша зарур қисмини олиш мумкин. Яъни ихтиёрингдаги ҳамма маълумотни берасан деган ҳолат амалиётда бўлмаган. Биз буни амалиётчилар, мутахассислар билан ҳам гаплашдик, амалиётда бунақа бўлмаган.

Яна битта томони, ўтган сафар муҳокамаларда таклиф этилаётган қонуннинг биринчи моддасига спикеримиз қарши овоз бергани экранда кўриниб қолгач, аксарият депутатларимиз кейинги моддаларга қарши овоз беришга ўтиб кетди. Шунга президиум аъзолари кимга овоз берганини кўрсатмасак, холисроқ бўларди. Чунки ўтган сафар кўрдикки, бир қатор депутатларнинг фикрлари спикеримиз берган овоздан кейин ўзгариб қолди. Айнан ҳозир муҳокама қилаётган моддамиз ўзи 2-ўқишдан ўтиб бўлган”, – деди Кушербаев.

Олий суд судьяси Илҳом Раҳмонқулов Кушербаевни қўллаб-қувватлади.

“Амалдаги қонунчиликда ҳам ҳар қандай мансабдор шахс ҳар қандай жиноят ишига алоқадор барча маълумотни бериши шарт деб белгилаб қўйилган. Биз уни махсус [алоҳида] норма сифатида киритяпмиз”, – деди у.

Депутат Илҳом Абдуллаевга кўра, электрон далиллар билан боғлиқ бундай модда “бирор бир хорижий давлатда йўқ”. Шунингдек, у далил деб барча электрон маълумотларни бериш тўғри бўлмаслигини, уларнинг қайси бири далил бўлишини терговчи иш давомида ҳал қилишини билдирди.

Муҳокамага депутат Дониёр Ғаниев ҳам қўшилди. У янги киритилаётган ЖПК 204-1-моддасига, мансабдор шахснинг ижтимоий тармоқлардаги шахсий саҳифалари ва мессенжерлардаги маълумотлари ҳам далил қаторига киритилишига эътибор қаратди. Бу эса иш доирасида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган ходимига уларни ҳам тақдим қилиш мажбуриятини юклаши мумкин, дея хавотир билдирди у.

Қонун лойиҳасини ҳимоя қилаётган қўмита депутати Шуҳрат Полвонов эса амалиётда бунда хавотирларга ўрин йўқлигини билдирди. “Терговчи уйга келиб ҳамма нарсангизни текшириб чиқиб, кейин мана буларни бер демайди. У ишга доир аниқ бир нарсани сўрайди”, деди у.

Олий суд судьяси Илҳом Раҳмонқулов бу нормалар ҳар қандай фуқаро ёки мансабдорларга ишлатилмаслигини, балки жиноят иши доирасидагина, ариза ва қўзғатилган жиноят ишига асосан татбиқ қилинишини таъкидлади. Бу модда “кўчадаги” бошқа одамларнинг ишига алоқадор эмаслигини, балки нормани юрист сифатида кўриб тушуниш кераклигини таъкидлади.

Яна бир депутат Шарофиддин Назаров эса ҳозир жуда кўпчилик мансабдорлар ҳам иш ва шахсий ҳаёти учун умумий битта ноутбук ишлатишини айтди. Бундай ҳолатларда шахсий маълумотлар ва ишга доир маълумотларнинг чегарасини аниқлаш қийин экани, амалиётда ноутбуклар арест қилиниб, қайтариб берилмаган ҳолатлар кўплигини таъкидлади. “Шу сабабли бу нормани қайта ишлашни таклиф қиламан”, деди депутат Назаров.

Спикер ўринбосари Алишер Қодиров бу масалага судьялар процесслардан келиб чиқиб жавоб беришаётгани, лекин аслида бу масалага техник ечим кераклигини таъкидлади.

Қодиров, шунингдек XXI асрда кўп компаниялар учун электрон маълумотлар муҳим рол ўйнаши, бунга битта “доступ” бериб, уни назорат қилиш қийинлигини таъкидлади. “Буни амалиётда кўп кўрганмиз. Шахсий ва тижорий маълумотлар чиқиб кетмаслиги учун шошилмаслик керак”, деди у.

Алишер Қодиров шунингдек, қонун лойиҳаси бўйича ҳимояга чиққан депутат Расул Кушербаев аслида ҳеч нарса тушунмаётганини айтганидан кейин икки депутат ўртасида қисқа тортишув бўлиб ўтди.

Шундан сўнг овозга қўйилган қонун лойиҳаси етарли овоз тўплай олмади ва иккинчи ўқишда тегишли қўмитага қайтарилди.

Парламент мажлиси жонли эфирга узатиб борилди. Эфирни кузатган ҳуқуқшунос ва блогер Хушнудбек Худойбердиевнинг сўзларига кўра, қонун лойиҳаси терговчилар учун лазейка яратиб бериши мумкин.

“Қонун лойиҳаси матни юридик жиҳатдан пухта эмас, шу сабабли эртага амалиётда терговчилар бу лазейкали қонундан фойдаланиб, мансабдор шахсларнинг телефон ва компьютерларини бемалол титкилай оладиган бўлиб қолади. Амалиётда буни бирорта депутат назорат қилиб беролмайди, қўлидан келмайди.

Эътироз билдираётган депутатлар жон куйдириб шу нарсани тушунтира олмабди. “Йўқ, амалиётда унақа бўлмайди” деб айтилган қуруқ гап эътирозларга жавоб эмас”, – дейди Хушнудбек Худойбердиев.

Кўпроқ янгиликлар