Ўлчовлар ва мақсаднинг тўғрилиги ҳамда ҳалоллик – Бизнесда барака омиллари мавзусида суҳбат

Ўзбекистон 17:37 / 02.01.2022 22902

Kun.uz қадриятларга асосланган бизнесдаги барака омиллари мавзусида Ислом молияси бўйича мутахассис ҳамда тадбиркор Козимхон Тўраев билан суҳбат уюштирди.

— Ассалому алайкум, Козимхон ака. Аввало Исломда мусулмон киши пулга нисбатан қандай муносабатда бўлиши керак? Шу ҳақда маълумот бериб ўтсангиз.

— Ислом динининг ҳам ривожланиши ва ўсишида пул муҳим аҳамиятга эга бўлган. Динимизнинг асосий 5 та фарз амалларидан 4 тасида пул ва моддиятнинг аҳамияти бор. Масалан, намоз ўқиш учун кийим, масжид керак. Рўза тутиш учун таом сотиб олиш керак. Закот ва ҳаж эса тўғридан тўғри молиявий ҳолатга боғлангани ҳам сир эмас. Пайғамбаримиз алайҳиссалом айтган ҳадис ҳам бор: «Мусулмон одам учун энг яхши ризқ — бу ўз қўли (касби) билан топган ризқидир». Бунда ҳам хулоса қилиш мумкинки, мусулмон одам ишлашга, чиқиб пул топишга тарғиб қилинган. Яна бир ҳадисда Пайғамбаримиз алайҳиссалом иккита одамга ҳавас қилиш мумкин, дейди: «Биринчиси, бой инсон. У бойлигини ҳалол йўлда топади ва ҳалол йўлда ишлатади…»

— Ислом динида ўз эҳтиёжидан ортиқ моддий ёки пул кўринишида бойлик орттириш мақсадида ҳаракат қилишга, аниқроғи бизнес қилишга қандай қаралади?

— Ислом динида бизнес қилишга ҳам ижобий қаралади. Пайғамбаримиз алайҳиссалом айтганларки, ризқнинг ўндан тўққиз қисми тижоратда, яъни ҳозирги тил билан айтганда, бизнесда. Тарихни олиб қарасак, Пайғамбаримиз алайҳиссалом ҳам тижорат билан шуғулланган. Асосий масала – пулни ҳалолдан топиш ва ҳалол нарсалар учун ишлатиш.

Мен АҚШ ва Япониядаги бизнес муҳитни кўриб, кўп нарсани ўрганиш мумкинлигини ҳис қилдим. Масалан, улар бизнес этикага риоя қилиш, мижозларнинг брендга бўлган садоқатини сақлаб қолиш учун жуда катта пуллар сарфлашади. Ваҳоланки, бизнинг қадриятларимизда – Қуръон ва ҳадисда бу нарсалар ҳам айтилган. Мен Ислом тараққиёт банкида ишлаб Ўзбекистонга қайтганимдан кейин бу нарса устида ишладим. Ҳозирда «Бизнесда барака омиллари» номли тадбиркорларга амалий қўлланма тайёрлаганмиз.

— Бизнесни бошлашда, уни юритиш давомида нималарга эътибор қилиш керак?

Фото: Kun.uz

— Аввало, бизнесни бошлашда ўз олдига тўғри мақсад қўйиш керак. Аллоҳ таоло ҳар бир инсонни ўзига ибодат қилиш учун яратганини айтади. Шу сабабли мусулмонлар ҳар бир ишини тўғри ният билан қилса, ҳар бир иши савоб ҳисобланиб, ўша учун ҳам савоб олиши мумкин. Бизнес муваффақиятли бўлиши учун Қуръон ва суннатда келган тавсияларга амал қилиши керак. Шу билан бир қаторда, маркетинг, бошқарув илми ва молиявий саводхонлик каби дунёвий илмларни ҳам ўрганиши, сабабларни ушлаши керак.

— Бизнесда барака омиллари нималардан иборат?

— Китобимизда бизнесдаги бир қанча барака омилларини келтирдик. Уларнинг энг муҳимларини санаб ўтаман. Аввало, инсон ҳалол соҳада бизнес юритиши керак. Бараканинг яна бир омили инсоннинг бизнеси Аллоҳнинг зикри, намоз ва закот каби ибодатлардан тўсиб қўймаслиги, унга халақит қилмаслиги керак. Аллоҳ таоло Қуръони каримда бундай инсонларни мақтайди. Бундан ташқари, Аллоҳ таоло тарозидан уриб қолмасликка, ўлчовларни тўғри қўйишга буюрган. Қуръонда тарозидан уриб қолмаслик, тўғри ўлчашнинг инсонларнинг ўзига фойдаси борлиги ҳақида айтилади. Бу замонавий маркетингда ҳам мавжуд қоидалардан бири ҳисобланади. Сизнинг ўлчовларда тўғрилигингиз ва ҳалоллигингиз компаниянгиз имижига ижобий таъсир қилади.

— Кўплаб машҳурлар ўз фойдасининг бир қисмини тизимли равишда хайр-эҳсон қилиб бориши ҳақида эшитганмиз. Масалан, фойданинг 10 фоизи ёки кўпроқ қисми. Тадбиркор учун бу қанчалик муҳим?  

— Ҳадисларда инсонлар бераётган садақалар – хайр-эҳсон ёки закот бўлсин, уларнинг мол-дунёсини камайтирмаслиги айтилади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда шундай марҳамат қилади: «Айт: «Албатта, Роббим бандаларидан Ўзи хоҳлаган кишига ризқни кенг қилур ва тор қилур. Ҳар бир нафақа қилган нарсангизнинг ўрнини У тўлдирур. У Зот ризқ берувчиларнинг яхшисидир». (Сабъа сураси 39 -ояти)

Тадбиркор нимагадир пул тиксам, қанча фойда оламан, деганидек, бунда ҳам савол туғилиши мумкин. Бошқа бир оятда Аллоҳ таоло сизларнинг қилаётган эҳсонларингиз донга ўхшайди, деган. «Молларини Аллоҳнинг йўлида сарфлайдиганларнинг мисоли худди ҳар бошоқда юзтадан дони бор, етти бошоқни ўстириб чиқарадиган бир дона донга ўхшайдир. Ва Аллоҳ Ўзи хоҳлаган кишисига янада кўпайтириб берадир. Ва Аллоҳ қамрови кенгдир, ўта билувчидир», - дейилади Бақара сураси 261 оятда.

Фото: Kun.uz

Бизнес тилида айтилса, бу жуда катта фойда. Аллоҳ таоло оятнинг давомида 700 баробар билан чегараланиб қолмаслик учун янада кўпайтириб беришини айтган. Шунингдек, доимий садақа қилиб турувчилар учун фазл ва бараканинг доимий бўлиб туришини исботловчи ҳадислар ҳам кўп. Чунки, Пайғамбаримиз алайҳиссалом «Аллоҳга энг маҳбуб (ёқадиган) амаллардан бири, кичик бўлса ҳам давомий бўладиганидир», деганлар. Чет элдаги кўплаб машҳур бизнес коучлар ва тадбиркорларнинг ўзи ҳам айтади: «Сизлар садақа (charity) қилсангиз, албатта сизга қайтади. Лекин, қандай қилиб – мен бунинг формуласини билмайман. Менда доим ишлайди», - дейишади.

Биламизки, фиръавн даврида унга яқин бўлган Қорун деган жуда ҳам бой инсон бўлган. У кўчада юрган вақтида ҳамма бойликларини кўз-кўз қилувчи ҳамда жуда ғурурга кетган инсон бўлган. Унга берилган тавсияни Аллоҳ таоло мусулмонлар амал қилиши ва ўрганиши учун Қуръонда эслаб ўтади. Ушбу тавсияларда шундай дейилади:

1. Аллоҳ сенга берган нарса билан охиратни изла – тадбиркорлик билан шуғулланиб, сизда молиявий имкониятлар кўпаймоқдами, одамларга ёрдам беринг. Охиратга захира учун хайрли ишлар қилиб қолинг.

2. Бу дунёдаги насибангни ҳам унутма – яъни кимдир яхши пул топса, у яхши уй ва машина олиши, ҳалол йўлда яхши яшаши мумкин. Ислом бу нарсаларга тақиқ қўймайди.

3. Аллоҳ сенга яхшилик қилганидек, сен ҳам яхшилик қил – Сендаги ҳамма нарсани Аллоҳ берган. Сен ҳам бошқаларга хайр-садақа қилгин.

4. Ер юзида бузғунчиликни истама – бойлиги билан ёмонликни тарқатувчиларга ёрдам бермаслик. 

Тўлиқ суҳбат билан видеода танишиш мумкин. Суҳбат давомида, шунингдек, бизнесда қарз олиш, эҳсон қилишга доир масалалар ҳамда ризқ ва ҳаракатнинг боғлиқлигига доир мулоҳазалар берилган.

Ислом молияси бўйича мутахассис ҳамда тадбиркор Козимхон Тўрайевни Instagram ва Telegram'даги шахсий саҳифалари орқали ҳам кузатиб боришингиз мумкин.

Фаррух Абсаттаров суҳбатлашди.
Тасвирчи ва монтаж устаси Муҳиддин Нидо.

Видеолавҳа ва мақоладаги диний матнлар Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмитанинг тегишли экспертиза хулосалари асосида тайёрланган.

Кўпроқ янгиликлар