Путиннинг Германиядаги бош танқидчиси ташқи ишлар вазири бўлди. Бу ниманидир ўзгартирадими?

Жаҳон 21:36 / 29.11.2021 21264

Германияда Ангела Меркель ҳукуматини алмаштирадиган янги коалиция таркибидаги уч партия Анналена Бербок номзодини мамлакат ташқи ишлар вазири лавозимига тасдиқлади. Бу кутилган танлов бўлди — Бербок ташқи сиёсат бобида, айниқса Россия ҳукумати манзилига қаратилган ўткир чиқишлари билан маълум эди. Москвадагилар Бербокдан шусиз ҳам совуқлашган муносабатлар янада ёмонлаштирилишини кутишмоқда ва олдиндан янги вазирда «тажриба ҳам, билим ҳам йўқлиги» ҳақида огоҳлантиришмоқда. Аммо у янги лавозимида ҳам ўзининг қатъий позициясини сақлаб қолиши — аниқ эмас. Германия ТИВнинг янги раҳбари оддий сиёсатчи сифатида шов-шувли баёнотлар берган бўлса-да, ҳақиқий сиёсат бутунлай бошқа масала. Шу билан бирга, бундай лавозимдаги муқаррар муросасозлик ўзи ҳам канцлер бўлиш амбицияларига эга бўлган сиёсатчининг истиқболига рахна солиши мумкин.

Қирқ ёшли Анналена Бербок фақат шу йилга келиб немис сиёсати саҳнасига чиқди, баҳорда «Яшиллар» партияси уни канцлерлик учун номзод сифатида кўрсатишганди. Ўшанда «Яшиллар» мамлакатдаги энг машҳур ва фаол партия эди, шу туфайли уни Меркелнинг ўринбосари сифатида кўра бошлашди. Аммо Бербок сайловолди кампаниясини муваффақиятли ўтказа олмади: табиат ҳимоячиси гавдаланган сиёсатчининг китобида плагиат аниқланди, расмий сайтида унинг биографиясида ёлғон маълумотлар қўшилгани маълум бўлди. Натижада сентябрь ойидаги сайловларда «Яшиллар» фақат 14,5 фоиз овоз олиб, учинчи бўлишди ва сайловда Меркель партиясини кичик фарқ билан ортда қолдириб, биринчи бўлган социал-демократлар билан коалицияга киришга мажбур бўлишди, канцлерликни социал-демократлар вакили — Олаф Шольц эгаллади. Бербок ТИВ раҳбарлигини оладиган бўлди.

Бербок чиндан ҳам Кремль учун энг ёмон вариантми?
Мантиқ нуқтайи назаридан — ҳа. «Яшиллар» — Германия парламентидаги Россия ҳукуматига нисбатан энг муросасиз куч, Бербок — партиянинг энг ёрқин спикери. У анчадан буён «Шимолий оқим — 2» газ қувури қурилишига қарши чиқиб келади (қувур қурилган, аммо мураккаб сертификация процедурасидан ўтган, ҳозирда эса бу жараён тўхтатилган), бу вақтда парламентдаги бошқа партиялар лойиҳани қўллаб-қувватлаганди. «Фақат Бербок аниқ ва қатъий хулосага эга», — дея характерлаганди Die Zeit нашри Бербокнинг Россия масаласидаги позицияссини; қолган сиёсатчилар, нашр фикрича, «пуштиранг кўзойнак» тақиб олишган ва таҳдид нақадар жиддийлигини тушунмайдилар.

Октябрь ойи охирида немис махсус хизматлари ҳатто Бербок сайловолди кампанияси даврида хориждан қилинган ахборий ҳужум объектига айлангани ҳақида маълум қилди. Махсус хизматлар мамлакат номини келтиришмаган, лекин буни «сиёсатчининг позицияси маъқул келмаган томон» амалга оширганини билдирганди.

Аммо янги лавозимда Бербокка осон бўлмайди
Аввалига айтиш керакки, Германияда Ташқи ишлар вазири лавозими аввалгидек, Бербок каби яшиллар вакили бўлган Йошка Фишер (1999-2005) даврида бўлгани каби катта таъсирга эга эмас. «Йошка Фишердан кейинги ҳар тўрт йилда ТИВ аҳамияти пасайиб келди. Аввалига канцлернинг Европа бўйича барча масалаларни мувофиқлаштирувчи статс-секретари пайдо бўлди, яъни Европа соҳаси ТИВ тасарруфидан бутунлай чиқарилди. Шунингдек, Хитой бўйича стратегия ҳам ажратилди. Яъни ТИВ ҳозирда умуман ҳокимият маркази эмас», дейди «Медуза» билан суҳбатда берлинлик политолог ва Социал-демократик партия аъзоси Алексей Юсупов.

Партия ичидаги кучлар нисбати ҳам ўз ролини ўйнайди. Ташқи ишлар вазири лавозими ҳам, кўринишидан муҳим, аммо Бербок учун бу сиёсий фаолиятининг якунига айланиши мумкин. Бербок канцлерликка номзоди илгари сурилиши учун партиянинг харизматик ҳамраиси Роберт Хабек билан рақобатлашди, унинг ички сиёсатдаги рейтинги юқорироқ эди. Кўпларнинг фикрича, партия номзодликка Бербокни танлаши «яшиллар» гендер тенглик муаммосини ҳам кун тартибида ушлаб туришни мақсад қилгани билан боғлиқ эди. Аммо Бербок умидларни оқламади, сайловларда ютқазди ва энди Хабек реванш олиши тайин. Бербок эмас, айнан у вице-канцлер лавозимини эгаллади, бу лавозим ҳам анъанага кўра коалиция бўйича ҳамкорга берилади.

Анналена Бербок ва Роберт Хабек
Clemens Bilan / EPA / Scanpix / LETA

«Бербок учун бу — мағлубият. Хабек уни суриб ташлайди. Уни ташқи ишлар вазирлигидан кейин қандай карьера кутаётгани тушунарсиз, Хабекда эса барча имкониятлар ўз столида. Вице-канцлерда энг тор доираларга — „катта саккизлик“ка кириш, Америка президенти билан алоқа ўрнатиш, Давос, Хитой, БМТ Бош ассамблеясида бўлиш имкони бўлади», дейди Юсупов.

Хабек, вице-канцликдан ташқари, Иқтисодиёт ва иқлим муҳофазаси вазирлигини ҳам бошқаради. Ташқи ишлар вазири каби жарангдор эшитилмаса-да, аммо аслида янги коалиция мамлакатда энг йирик саноат трансформациясини ўтказишни режалаштирмоқда, — яъни мамлакатдаги барча йирик саноат соҳаларини тикланувчи энергия манбаларига ўтказишмоқчи.

Коалициядаги учинчи партия раҳбари, «эркин демократлар» вакили Кристиан Линднер бу декарбонизация дастурини «ривожланган дунёдаги энг амбициялиси» деб атаган. Яъни Хабек, Линднер ва социал-демократик канцлер (уч эркак) янги саноат инқилобини тайёрлайди, Бербок эса «феминистик ташқи сиёсат» юритиш билан машғул бўлади.

Буёғига нима бўлади?
Коалицион келишувда Feminist Foreign Policy ва бутун дунёда «хотин-қизлар ролини кенгайтириш» ҳақида гап кетган. Бу катта ютуқдек туюлиши мумкин. Аммо агар ҳақиқий сиёсатдаги барча масалалар канцлер идораси томонидан ҳал қилинса, Бербок учун фақат мафкура билан шуғулланиш қолади — дунёда рўй бераётган воқеалар юзасидан эзгуликка чақирилган баёнотлар бериб бориш. Бу ҳолатда Германия ТИВ ташқи сиёсат бўйича матбуот хизматига айланиб қолади, Бербок ва унинг статс-секретари барча ёмон воқеаларни қоралаш билан шуғулланишади. Бу эса немис феминисткасини қаноанлантириши даргумон.

Агар Бербок барибир ўз ўйинини қилмоқчи бўлса, уни нафақат канцлер идораси, балки ўз партияси ҳам чеклаб қўйиши мумкин. «Бербок ҳисоблашиши керак бўлган одамлар кўп — Хабек, коалициядаги бошқа икки партия етакчилари, фракциянинг ҳали сайланмаган раҳбарлари. Фақат партиянинг ўзида олти киши бор. Кейин яна коалиция бўйича ҳамкорларнинг қош-қовоғига қараш керак бўлади», дейди политолог Юсупов.

Коалицион чекловларни ҳозирдан ҳис қилиш мумкин: коалицион келишувда «Шимолий оқим — 2» ҳақида гап йўқ, у ерда «яшиллар» учун одатий бўлган Россия раҳбариятига қарши кескин фикрлар ҳам ўрин олмаган. Аксинча, Германия 25 ёшдан кичик бўлган россияликлар учун визаларни бекор қилишни режалаштирган.

«Шимолий оқим — 2» билан боғлиқ вазият мураккаб. «Яшиллар»нинг кўпчилиги Россия газини — Германиянинг кўмирдан воз кечиш жараёнидаги (коалицион келишувга кўра, «идеал ҳолатда» 2030 йилга бориб кўмирдан бутунлай воз кечилиши керак) зарур элемент деб билишади. «Яшиллар» учун кўмир Путиндан кўра қўрқинчлироқ ва Бербок бу фактни ҳисобга олишига тўғри келади.

Шундай экан, катта эҳтимол билан, Бербок ташқи ишлар вазири бўлганида «Шимолий оқим — 2» фаолиятига рухсат берилиши мумкин, бу эса унинг позициясини янада заифлаштиради. Аммо бу Германия ташқи ишлар вазири учун ўз эътиқодларидан воз кечиш билан боғлиқ илк ҳолат бўлмайди: пацифист Йошка Фишернинг розилиги билан немис аскарлари Иккинчи жаҳон урушидан кейин илк марта хориждаги — Югославиядаги ҳарбий амалиётга жалб этилганди.

Кўпроқ янгиликлар