Янги технологиялар юрак хуружини олдиндан аниқлаб бера олади

Фан-техника 14:37 / 06.11.2021 24262

Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, юрак-қонтомир касалликлари туфайли жаҳонда йилига 18 миллион киши вафот этади. Бу ўлимларнинг қарийб 85 фоизини юрак хуружлари ва инсулт оқибатлари ташкил этади.

Мичиган штати университети олимлари юрак хуружи бошланишидан олдин уни аниқлашга мўлжалланган потенциал визуализация техникасини ишлаб чиқишди.

Фото: Shutterstock.com

Юрак саломатлигини яхшилашнинг бир неча йўллари бор; масалан, жисмоний фаоллик юрак хуружидан кейин соғайиб кетишни 45 фоизгача ошириши мумкинлигини тадқиқотлар кўрсатган. Лекин, пациентлар олдиндан огоҳлантирилса юрак хуружининг олдини олиш имкониятлари янада кенгаяди. Бу концепция олимлар жамоаси томонидан яратилган янги визуализация усули асосида ётади.

Товуш, ёруғлик ва нанозарралар ёрдамида юрак хуружини аниқлаш

Муаллифлардан бири, профессор Брайан Ронейн Смитнинг айтишича, янги усулни унинг жамоаси ёруғликни ютувчи алоҳида заррачалар юборилган артерияга ёруғликни йўналтириб яратишган. «Заррачалар бизга юракдаги вазиятнинг уч ўлчамли тасвирларини қуриш имконини берувчи маълумотлар беришди».

Инсон қулоғи ҳамма товушни эшита олмаса ҳам, уни ултратовушни қайта ишловчи қурилмалар билан осонгина қайд этиш мумкин.

Дастлаб янги технология сичқонларда синаб кўрилган. Смит ва унинг ҳамкасбларига кўра, энди технологияни артерияларда пайдо бўладиган, юрак хуружи ва инсултларга сабаб бўлувчи ёғ тўпламлари — атеросклеротик қуйқаларни тўғридан тўғри сканерлаш учун ишлатиш мумкин.

Смитнинг айтишича, янги усулнинг қиймати ундан ҳужайраларни ўзи танлашида. Айни пайтда қуйқаларнинг тасвирини олишнинг бошқа усуллари ҳам бор. Лекин бу ёндашувнинг фарқли томони — у ҳужайралар билан ишлайди. Олимлар макрофаглар ва моноцитлар деб аталувчи ва қуйқа пайдо бўлишига масъул ҳужайраларни махсус ўрганишган.

Муайян қуйқа инсулт ёки беморнинг юрак хуружига сабаб бўлишини кўрсатиш қийин, лекин Смитнинг фикрича, мойил қуйқалар энг хавфлиси саналади. Бундай қуйқалар ёрилиб, қон юрувчи артерияларни беркитиб қўйиши мумкин.

Мойил қуйқалар ёғ қатламларидан ташқари, ўз таркибида кўплаб иммун ҳужайралар, макрофаглар ва моноцитлар тўплайди. Смит ва унинг ҳамкасблари углерод атомларидан иборат ва ўта кичик қувурча шаклидаги нанозарра яратишган улар табиий йўл билан шундай ҳужайраларни аниқ излаб топади.

Фото: Shutterstock.com

Олимлар заррачаларни танага киритишар экан, қувурчалар қуйқаларда тўпланувчи специфик иммун ҳужайраларни излаб топа бошлайди. Шундан сўнг олимлар артерияга лазер нурини йўналтиришади. Агар қуйқа мойил бўлса, заррачалар ёруғликни ютади ва товуш тўлқинларини ўтказади. Шундан сўнг олимлари сигнални қабул қилиб, қуйқанинг жойлашган ўрнини аниқлашади ва уни визуаллаштиришади.

Нормал қон юрувчи артерияни қуйқа мавжуд бўлган артерияга солиштирар экан, Смит қуйқали артерияда макрофаглар ва моноцитлар ҳаддан зиёд кўп бўлишини тушунтиради. Смитнинг техникаси биринчи навбатда моноцитлар ва макрофагларни аниқлашга йўналтирилган. Чунки нонозаррачаларни ютиши мумкин бўлган бошқа ҳужайралар амалда йўқ.

Келажакда врачлар Смитнинг инновацияси ёрдамида артериал қуйқаларни нанозаррачалар билан аниқ ва танани ёриб кўрмасдан аниқлаб олиш имконига эга бўлишади.

Айни пайтда юрак хуружи ёки инсулт келтириб чиқариш мумкин бўлган сезгир қуйқаларни аниқ кўрсатиб бера оладиган ва даволайдиган самарали усуллар йўқ. Тадқиқотчилар уларнинг янги тадқиқоти вазиятни ўзгартиришда ёрдам беради, деб ҳисоблашмоқда.

Яна бир умидли воқеа: Смитнинг лабораторияси нанозаррачаларга қуйқаларни камайтириши мумкин бўлган дори киритишга муваффақ бўлган. Олимлар келажакда кўп нарса ваъда қилаётган бу заррачаларга яна қимматли қўшимчалар устида иш олиб боришмоқда.

Кўпроқ янгиликлар