Иқлим шароити инсон танаси ва мия ҳажмига қандай таъсир қилади? Тадқиқот натижалари

Фан-техника 18:33 / 10.07.2021 32506

Англиянинг Кембриж университети ва Германиянинг Тубинген университети томонидан олиб борилган тадқиқотлар шуни кўрсатдики, тана ҳажми шаклланишида ҳарорат ва ёғингарчилик каби иқлим омиллари катта рол ўйнайди.

Тадқиқотчилар совуқ иқлимда тана ҳажми каттароқ, илиқ иқлим шароитида эса кичикроқ бўлади, деган хулосага келишди.

Nature Communications журналида чоп этилган тадқиқот homo sapiens мансуб бўлган homo genus оиласидаги 300дан ортиқ одам қолдиқларига оид маълумотларга асосланади.

«Об-ҳаво совуқлашган сари инсон танаси ҳам катталашади»

Инсон эволюциясининг энг муҳим хусусиятларидан бири бу тана ва мия ҳажмининг ўсиш тенденциясидир.

Бироқ тана ва мия ҳажмига қандай омиллар таъсир кўрсатиши ҳамон муҳокама қилинмоқда.

Кембриж ва Тубинген университетларининг тадқиқоти эса иқлим ўзгаришининг эволюциявий таъсирига эътибор қаратмоқда.

Тадқиқот гуруҳи сўнгги 1 миллион йил ичида Ер юзида содир бўлган минтақавий ҳароратга асосланиб, ҳар бир инсон қолдиқлари – агар улар бугун ҳам тирик бўлса – қайси иқлим шароити остида бўлишини ҳисоблаб чиқди.

Тадқиқотчилар Бергман қоидаси деб аталадиган, тана оғирлиги совуқ минтақаларда катта, илиқ минтақаларда эса кичик бўлиши ҳақидаги ўлчовларга асосланиб фикр юритишди.

«Ҳаво ҳарорати совуқлашгани сари инсонлар ҳам катталашиб боради. Агар танангиз қанча катта бўлса, демак, сиз шунча кўп иссиқлик ҳосил қиласиз, лекин сиз нисбатан кам иссиқлик йўқотасиз. Чунки танангиз бир хил миқдорда кенгаймайди», дейди Тубинген университетининг доктори Мануэль Уилл.

Арктикада яшовчи оқ айиқлар илиқ иқлим шароитида яшовчи қўнғир айиқлардан кўра оғирроқ экани бунга мисол бўла олади.

Иқлим мия ҳажмига қандай таъсир қилади?

Тадқиқотчилар атроф-муҳит омилларининг нафақат тана ҳажмига, балки мия ҳажмига қандай таъсир ўтказишини ҳам кўриб чиқишди.

Олимлар иқлим мия ҳажмига маълум даражада таъсир қилади, деган хулосага келишди. Аммо мия ўлчамлари ўртасида катта фарқлар бўлишини фақат атроф-муҳит ўзгариши билангина изоҳлаш мумкин эмаслигини таъкидладилар.

Ушбу тадқиқот натижасида иқлим ва мия ҳажми ўртасидаги боғлиқлик мавжудлиги аниқланди, аммо атроф-муҳит омиллари тана ҳажмига қараганда мияга камроқ таъсир қилади, деган хулосага келинди.

Барқарор иқлим шароитида эса миянинг ҳажми каттароқ бўлиши аниқланди.

«Иқлим қанчалик барқарор бўлса, мия ҳам шунчалик каттароқ бўлади. Экологик омиллар барқарор бўлган жойларда озиқ-овқат масаласи ҳам барқарор бўлади ва керакли энергия билан тўйиниш учун етарли даражада овқатланиш имкониятига эга бўлинади», дейди доктор Мануэль Уилл.

Бошқа томондан, тадқиқот натижалари эволюцияда фаол рол ўйнайдиган турли хил омиллар мавжудлигига ишора қилади.

Уиллнинг фикрича, глобал ҳарорат кўтарилаётгани сабабли келажакда инсон танаси ҳозиргидан кичикроқ бўлиши мумкин. 

Кўпроқ янгиликлар