Самарқанд кулолчилик мактаби: қадим анъаналар Конигилда қайта тикланмоқда (видео)

Lifestyle 17:39 / 10.03.2020 2925

Самарқандда кулолчилик неолит давридан буён мавжуд бўлса-да, унинг энг ривожланган даврлари эрамизнинг IX–XII асрларга тўғри келади. Саноат ривожланган даврга келиб бу соҳа анча сусайди, сўнгги ўн йилликларда унинг айрим кўринишлари ҳатто йўқолиб кетиш хавфи остида қолди.

Ана шундай пайтда кулоллар сулоласини давом эттириб келаётган ҳунарманд оилалар ўз мактабини ташкил этди. Улардан бири – Бобомуродовлар сулоласи. 

Илҳом Бобомуродов юксак истеъдод эгаси бўлган уста кулоллардан бири. Унинг устахонасида бўлар экансиз, бутун кулолчилик соҳасининг жозибаси кўз ўнгингизда намоён бўлади. Оддий лойдан шу қадар чиройли санъат асари яратилиши сизни ҳайратга солади.

Теракота ва сирланган идиш-товоқлар, турли рўзғор буюмлари, эртак-афсона қаҳрамонлари устахонага териб қўйилган. Айни шу устахонада турли рангларда ишланган сопол лаганлар бугун Самарқанддаги кўплаб ресторанларда ишлатилади.

Лойдан яралган бу асарларнинг асосий иштиёқмандлари – сайёҳлар.

Сулола давомчиларидан Илҳом Бобомуродовнинг ўғли Меҳрожиддин бизга кулолчилик мактаби ҳақда қисқача сўзлаб берди.

«Қўл меҳнати билан яратилган буюмларга бутун дунёда қизиқиш жуда юқори. Мактабимизга бугунгача Туркия, Россия, Япония, Қатар ва яна кўплаб мамлакатлардан соҳага қизиқувчилар келиб тажриба алмашган. Ўзимиз ҳам дунёнинг турли давлатларига бориб кўргазмаларда иштирок этиб келамиз.

Бизнинг кулолчилик йўналишимиз Афросиёб услуби дейилади. Дадам бу услубда кулолчилик мактабини яратган Ўзбекистон халқ рассоми, уста кулол Умар Жўрақуловнинг шогирди ҳисоблананади.

Биз ушбу маҳсулотларни оммавий чиқаришни эмас, балки миллий қадриятларга таяниб, замонавий ва қадимий услубни мужассам этган ҳолда сақлаб қолишга ҳаракат қиламиз», – дейди у.

Кўҳна Самарқанд ва унинг атрофидаги туманлардаги кўплаб жойларда ерни қазсангиз, сопол бўлаклари чиқиб келади. Ҳайратланарли жойи шундаки, ер остида асрлар давомида ётган сопол буюмлар рангини йўқотмайди. Минг йиллик буюмлардаги ранглар жилоси ҳамон сақланиб қолаётгани ҳам бир синоат.

Мана шу синоат ҳақида халқ орасида турли ривоят-у афсоналар юради. Ҳаттоки «бу рангларга қон қўшилган», дейдиганлар ҳам йўқ эмас. Аслида, бунинг сири жуда оддий экан. Меҳрожиддин буни ошкор қилди.

«Сиз суратда кўриб турган нарса – аслида Балиқкўз ўсимлигининг куйдирилгани. Ўсимлик оловда ёндирилгач ана шу қолдиқ пайдо бўлади. У ўта юқори ҳароратда қайтадан куйдирилгач, ўзига хос ишқор пайдо бўлади ва у рангларга қўшилади. Шундай қилиб, сопол идишларда асрлар давомида йўқолмайдиган ранглар жилоланади», – дея тушунтирди уста кулол.

Яна бир маълумот: Бобомуродовларнинг кулолчилик мактаби Самарқанд туманидаги қадимий Конигил маҳалласида жойлашган. Самарқанд туман ҳокимлиги томонидан бу ерда қадимий ҳунармандчиликни ривожлантириш учун Сиёб канали ёқасида ер ажратиб берилди. Қадимий усулда устахона барпо этилди.

Конигил – форсчада гил, яъни сопол ясашда ишлатиладиган тупроқнинг кони дегани. Кулолчиликнинг айни шу ҳудудда сақланиб келаётгани ҳам бекорга эмас экан. Сув бор, гил шу ердан чиқади. Айни пайтда ушбу мўъжаз даргоҳ Самарқандга келаётган хорижлик сайёҳларни ҳам ўзига жалб қилмоқда.

Шуҳрат ШОКИРЖОНОВ ва Анвар МУСТАФОҚУЛОВ тайёрлашди.
Монтажчи – Муҳаммаджон ҒАНИЕВ.

Кўпроқ янгиликлар