Коронавирус иқтисодий соҳада: Нималар йўқотиляпти?

Иқтисодиёт 09:30 / 01.03.2020 26711

Weforum.org нашри маълумотларига кўра, коронавирус (COVID-19) тарқалиши бутун дунё ишлаб чиқариш тизимига, глобал қиймат занжирига салбий таъсир қилмоқда. Унинг оқибатлари эса бизнес вакиллари, истеъмолчилар ва халқаро иқтисодиётга таъсир этиши мумкин.

Айни пайтда кўплаб компания раҳбарлари бу вазиятда қандай қилиб ўз ишчиларини ҳимоя қилиш, таъминот хавфсизлигида ишончни мустаҳкамлаш, маркетинг ноаниқликларини тўғри аниқлай олиш каби муҳим саволлар қаршисида қолмоқда.

Глобал қиймат занжири - иқтисодий тараққиёт ва ЯИМ ўсишида муҳим омилдир. У нарх рақобатбардошлигини шакллантириш ва оптималлаштиришда муҳим саналади. Коранавирус эса ишлаб чиқарувчи компанияларга мана шу рақобатбардошликнинг хавф остида қолишига тайёр туриш зарурлигини кўрсатмоқда.

Хавфнинг янги тури иқтисодда

COVID-19 аллақачон халқаро бозорга ўз таъсирини ўтказиб улгурди. Масалан, вирус қўрқуви халқаро ёқилғи нархига таъсир қилди. Хитой қайта ишловчилари ўзларидаги ички талаб пасайишини тахмин қилиб, нефт қайта ишлаш суратини камайтирмоқдалар. Хитой талабининг пасайиши эса таъминотчилар учун истиқбол режалари қоронғилашишига сабаб бўлмоқда.

Reuters таҳлилларига кўра, Хитой иқтисодий ўсиши 2020 йилнинг биринчи чорагида 4,5 фоизга пасайиши кутилмоқда. Бу 2008 йилдаги иқтисодий инқироздан бери содир бўлган энг кучли пасайиш эканлиги ва унинг халқаро иқтисодга 1,1 триллион АҚШ доллари миқдорида зарар келтириши кутилмоқда.

Бунда охирги натижа қандай бўлиши маълум эмас, бироқ тахминларга кўра, коранавирус таъсири олдинги тажрибалар зарарларидан кўра кўпроқ бўлади.

Қиймат нуқтайи назаридан қараганда, 2003 йилдаги SARS эпидемияси ёки 2011 йилда содир бўлган Фукушима атом муаммоси бугунги коранавирус зараридай хавфли бўлмагани аниқ.

Чунки ҳозир Хитой ривожланган ва глобал иқтисодиёт билан интеграцияси кучли. Агар 2003 йилда халқаро ишлаб чиқаришнинг 9 фоизи Хитойга тўғри келган бўлса, ҳозир бу кўрсаткич 28 фоизни ташкил қилади. Бундан ташқари, мамлакат транспорт билан боғлиқ ишларини ҳам жуда яхши йўлга қўйган.

Шунингдек, бугун қиймат занжири тузилиши 2003 ёки 2011 йилгига солиштирганда анча комплекс ва бир-бирига боғланиб кетган. Dun&bradstreet нашрининг февраль ойи бошида эълон қилинган «Коранавируснинг бизнесга таъсири» сарлавҳали таҳлилида айтилишича, дунё бўйича энг муваффақиятли 1000 компаниянинг 938таси билан алоқада ишлайдиган камида 1 ёки 2та қатлам ишлаб чиқарувчилари COVID-19 туфайли зарарланган.

Автомобиль саноати занжири таркибидагилар ва таъминотчилар эса ҳаммадан биринчи шок ҳолатини бошдан кечиришди. Хитой автомобиль саноати ўсиш сурати коронавирус бошланишидан олдинги ҳолатидан 50 фоизга сусайди.

Бу каби ҳолатлар маҳаллий ва чет эллик оригинал техника ишлаб чиқарувчиларга салбий таъсир ўтказмоқда. Бу ишлаб чиқариш пасайишига ёки унга халақит берувчи таъсирлар пайдо бўлишига сабаб бўлмоқда. Бу ҳолат маркетингда қўшимча 2-5 фоизгача ўсиш фоизи тушишига сабаб бўлмоқда.

Ҳатто электроника ишлаб чиқарувчилари ҳам зарар кўришмоқда. Масалан, Apple қиймати ҳам яқин орада маркетингда 12 фоизга пасайди.

Айни пайтда кўпчилик ишлаб чиқарувчилар уйида ўтиришибди. Хитойнинг 300 миллион атрофидаги мигрант ишчиларининг 60-70 фоизи йилнинг иккинчи ярмидан ишга чиқишга умид қилишяпти.

Хавфга қанақа қилиб тайёргарлик кўриш мумкин?

Қисқача қилиб айтганда, COVID-19 вирусининг глобал майдонда таъсири сусайиши учун имкон қадар тезлик билан ҳаракат қилиш зарурлиги айтилмоқда.

Бунда етакчи амалий жараёнларни йўлга қўйиш учун бизнес ва ҳукумат вакилларидан биргаликда ҳаракат қилиш талаб этилади.

Кўпроқ янгиликлар