Шавкат Мирзиёев Туркияда. Биринчи куннинг асосий воқеалари

Ўзбекистон 10:30 / 20.02.2020 51684

19 февраль куни Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев Туркия Республикаси Президенти Ражаб Тоййиб Эрдўғаннинг таклифига биноан Туркияга ташриф буюрди.

Ташрифнинг биринчи куни тиғиз кун тартиби ва хилма-хил тадбирлар билан ўтди. Қуйида расмий ташрифнинг биринчи кунида рўй берган энг муҳим воқеаларига келтирилади.

Отатурк қабри зиёрати

«Эсонбуға» халқаро аэропортида Туркия ҳукумати аъзолари, Анқара музофоти ва шаҳар раҳбарияти иштирокида кутиб олинган Шавкат Мирзиёев куннинг иккинчи ярмида Анқарадаги Аниткабир ёдгорлик мажмуасига ташриф буюриб, Мустафо Камол Отатурк қабрига гулчамбар қўйди.

Ушбу мақбаранинг Туркия тарихида ўзига хос ва алоҳида ҳурмат қилинадиган ўрни бор.

1919 йилда Анқара шаҳри Мустафо Камол (1934 йилда парламент қонуни билан унга Отатурк номи берилган) бошчилигидаги инқилобий кучларнинг асосий штаб квартирасига айланади ва 1920 йил апрель ойида шаҳарда миллий ҳукумат – Туркия Буюк Миллат мажлиси (парламент) чақирилади.

1923 йилда Туркия мустақил давлат деб эълон қилинади. Бу ишларга эса Туркиянинг биринчи президенти Мустафо Камол бошчилик қилади.

У шунингдек, Туркиянинг бугунги тараққиётини белгилаб берган сиёсий, ижтимоий ва маданий ислоҳотларни амалга оширган. 

Мустафо Камол Отатурк вафотидан кейин у дафн қилинган жой – Малтепа кварталида Аниткабир мақбараси қурилади.

Мажмуа халқ учун алоҳида қадрли жойга айланган. Жумладан, ҳозирда мамлакатдаги ҳар бир янги ҳукумат вакиллари ўз вазифасига киришишдан аввал ушбу мақбарага келиб, миллий қаҳрамон хотирасини ёд этади.

Шавкат Мирзиёев мажмуага ташрифида Отатурк хотирасига атаб ташкил қилинган музейда ҳам бўлди.

Музейда Мустафо Камол Отатуркнинг шахсий буюмлари ва кутубхонаси жойлашган. Бундан ташқари, музейда Туркия миллий қаҳрамони бошқарган машиналарни кўриш мумкин.

Шавкат Мирзиёев ташриф якунида мақбарадаги фахрий меҳмонлар китобига ҳам имзо қўйди.

Президентлар учрашуви

Отатурк мақбараси зиёратидан сўнг Шавкат Мирзиёев Туркия президенти саройига йўл олди. Шу ерда икки давлат раҳбарлари учрашди. Ўзбекистон президенти Туркия Республикаси президенти саройида тантанали равишда қабул қилинди.

Расмий кутиб олиш маросимида олий мартабали меҳмон шарафига фахрий қоровул саф тортди, икки давлат мадҳиялари янгради. 

Ҳар икки давлатнинг ташрифда қатнашаётган вакиллари ўзаро таништирилгач, президентлар тор доирадаги учрашувни бошлади.

Унда Ўзбекистон ва Туркия ўртасидаги сиёсий, савдо-иқтисодий, маданий-гуманитар ҳамкорликни янада ривожлантириш масалалари муҳокама қилинди. 

Президентлар Савдо-иқтисодий ҳамкорлик бўйича ҳукуматлараро комиссия йиғилишларини мунтазам ўтказиш борасида фикрларини айтишди.

Учрашувда транспорт соҳасидаги алоқаларни кенгайтириш, Туркия орқали Европага мультимодал халқаро ташувларни йўлга қўйиш муҳимлиги қайд этилди. 

Давлат раҳбарлари учрашувда қишлоқ хўжалиги тармоқлари, жумладан, интенсив боғдорчилик, балиқчилик, чорвачилик, наслчилик йўналишларидаги ҳамкорликни кенгайтириш бўйича ҳам фикр алмашишди. Бу борада Туркиянинг илғор тажрибасини ўзлаштириш, университетлар ва илмий марказлар билан қўшма тадқиқотлар олиб бориш масалаларига тўхталиб ўтилди.

Ўзбекистонда замонавий қўшма клиникалар ва диагностика марказлари ташкил этиш, кичик бизнес, тўқимачилик каби йўналишларда қўшма таълим дастурларини амалга ошириш таклифи кўриб чиқилди.

Унда шунингдек, қизиқтирган минтақавий ва халқаро масалалар, жумладан, Афғонистонда тинчлик ва барқарорликка эришиш борасида ҳам фикрлашилди.

Афғонистонда муҳим инфратузилма ва ижтимоий лойиҳаларни амалга ошириш икки мамлакатнинг умумий манфаатларига тўла мос келиши таъкидлаб ўтилди.

Стратегик ҳамкорлик йиғилиши: Бу қандай йиғилиш?

19 февраль куни Анқарада Ўзбекистон–Туркия стратегик ҳамкорлик кенгашининг биринчи йиғилиши бўлиб ўтди. Бу йиғилишни Шавкат Мирзиёевнинг Туркияга ташрифи доирасидаги энг муҳим тадбирлардан бири сифатида баҳолаш мумкин.

Бу кенгаш икки томонлама муносабатлар тарихида янги мулоқот формати ҳисобланади. У 2018 йили давлат раҳбарларининг Қўшма баёнотига мувофиқ тузилган.  

Кенгаш ўз фаолиятини Ўзбекистон ва Туркия президентлари ҳамраислигида олиб боради. Сиёсат, хавфсизлик, мудофаа, савдо, иқтисодиёт, инвестиция, туризм, энергетика, транспорт, қишлоқ хўжалиги, фан, таълим, маданият, соғлиқни сақлаш ва ўзаро манфаатли бошқа соҳалардаги ҳамкорликни ривожлантириш стратегиясини белгилайди. Шунингдек, қўшма лойиҳаларнинг бажарилишини назорат қилади.  

Савдо-иқтисодий ҳамкорлик бўйича ҳукуматлараро комиссия ҳамраислари эришилган натижалар тўғрисида мазкур кенгашга доимий ахборот киритиб боради. Ўзбекистон ташқи ишлар вазирлиги ва Туркия ташқи ишлар вазирлиги стратегик ҳамкорлик кенгашининг мувофиқлаштирувчи органи ҳисобланади.

Президентлар ва икки давлат ҳукуматларининг бошқа вакиллари иштирокида ўтган йиғилишда ўзаро ҳамкорлик алоқаларини янги босқичга олиб чиқиш масаласи ҳам Шавкат Мирзиёев, ҳам Ражаб Тоййиб Эрдўған томонидан бир неча бор таъкидланди. Бу борада яқин келажак учун эришилиши керак бўлган бир нечта аниқ рақамлар белгилаб олинди.

«Бу учрашув – стратегик шериклигимиз юксак босқичга кўтарилганининг яққол ифодасидир. Мамлакатларимиз ўртасида ўзаро товар айирбошлаш ҳажмини яқин йилларда беш миллиард долларга етказишга қаратилган устувор вазифаларни бажаришда ҳам ушбу кенгаш, албатта, муҳим замин бўлади.

Биз бугунги йиғилиш натижаларини мустаҳкамлаб, келгуси йили бўлиб ўтадиган учрашувнинг кун тартиби ва ҳамкорлигимизнинг асосий йўналишлари ҳақида ҳозирдан ўйлашимиз мақсадга мувофиқдир», деди Шавкат Мирзиёев.

Учрашув якуни бўйича қўшма баёнот ва имзоланган келишув битимлари

Ўзбекистон–Туркия стратегик ҳамкорлик кенгашининг илк йиғилиши якунида давлат раҳбарлари ва ҳукумат аъзолари тўртта ҳужжат имзолашди.

Жумладан, Шавкат Мирзиёев ва Ражаб Тоййиб Эрдўған «Ўзбекистон-Туркия стратегик ҳамкорлик кенгашининг якунлари бўйича Қўшма Баёнот»ни имзолаган бўлса, яна қуйидаги ҳужжатлар икки давлат ҳукуматларининг бошқа вакиллари томонидан имзоланди:

  • «Ўзбекистон Республикаси билан Туркия Республикаси ўртасидаги иқтисодий ҳамкорлик бўйича Ҳаракатлар Режаси»;
  • «Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси билан Туркия Палаталар ва товар биржалари иттифоқи ҳузуридаги Иқтисодиёт ва технологиялар университети билан ҳамкорлик тўғрисида»;
  • «Имтиёзли савдо битими бўйича музокаралар тўғрисида».

Президентлар иштирокида брифинг. Асосий фикрлар

Музокаралардан кейин Ражаб Тоййиб Эрдўған ва Шавкат Мирзиёев иштирокида брифинг ташкил этилди.

«Олий даражадаги стратегик ҳамкорлик кенгашимизнинг биринчи йиғилишини ўтказиш билан биз тарихий қадам ташладик, десак муболаға бўлмайди», – деди Туркия президенти.

Эрдўған шунингдек, 20 февраль куни очиладиган Халқ кутубхонасининг тантанали очилиш маросимида фахрий меҳмон сифатида қатнашиш юзасидан йўллаган таклифини қабул қилгани учун Шавкат Мирзиёевга миннатдорлик билдирди.

Туркия етакчиси Ўзбекистон халқ шоири, марҳум Абдулла Ориповнинг «Тилимиз бир, динимиз бир, иймонимиз бир» сўзларини эслаб, Туркия ва Ўзбекистон қардошлиги узоқ ўтмишга бориб тақалишини таъкидлади.

«Ўтган йили Бокуда Туркий тилли давлатлар кенгашининг 7-саммитида биргаликда қатнашдик. Ўзбекистоннинг ҳам бу кенгашга киргани унинг кучига куч, қудратига қудрат қўшди», деди у.

Эрдўғаннинг сўзларига кўра, 2019 йилда Ўзбекистон ва Туркия ўртасидаги ўзаро савдо ҳажми 2018 йилга нисбатан 27 фоизга ошган.

«Икки давлат ўртасидаги савдода илк марта ҳам импорт, ҳам экспорт кўрсаткичларида 1 миллиард доллардан ортиш бор», деб маълум қилди Туркия етакчиси.

«Бизнес олами вакилларимизни Ўзбекистонга инвестицияга киритишга доим даъват этиб турибмиз», дея қўшимча қилди Эрдўған.

«Олий даражадаги Ўзбекистон-Туркия стратегик ҳамкорлик кенгашининг биринчи йиғилиши дўстона алоқаларимиз тарихида янги саҳифа очади», деди Шавкат Мирзиёев.

У шунингдек, қардош халқ расмийлари билан бўлиб ўтган музокаралар «жуда батафсил, очиқ, самимий ва ишонч руҳида» ўтганини қайд этди.

«Ўртамизда жуда сермазмун суҳбат бўлди. Ўзбек-турк муносабатларининг ҳолатига баҳо бердик. Ҳамкорлигимизнинг устувор йўналишларини ривожлантиришга қаратилган вазифаларни белгилаб олдик», деди президент.

Мирзиёев сўнгги йилларда ўзаро савдо ҳажми 2 баробарга ошгани, мингга яқин қўшма ширкатлар ташкил этилганини қайд этиб ўтди.

«Товар айирбошлаш ҳажмини 5 миллиард долларга етказиш учун барча имконият ва салоҳият мавжудлигини эътироф этдик ва ҳамма соҳалар бўйича батафсил келишиб олдик. Ўйлайманки, бу беш миллиард ҳам ҳали биз учун чегара эмас. Ниятларимиз жуда катта», дея урғу берди Ўзбекистон президенти.

У шунингдек, Туркиянинг етакчи компаниялари билан қўшимча 1 миллиард доллардан ортиқ лойиҳалар ишлаб чиқилаётгани, бу жараёнларни ҳам икки томонлама қўллаб-қувватлашга келишиб олингани ҳақида гапирди.

Мирзиёев Туркия Республикасини «халқаро майдонда обрў-эътибори ва нуфузи тобора ошиб бораётган мамлакат» деб таърифлаб, уни «ишончли ва муҳим шерик сифатида» алоҳида эътироф этди.

Биринчи хонимлар ҳам иштирок этган кечки суҳбат

Ташрифнинг биринчи куни дастуридан ўрин олган тадбирлар якунига етгач, Шавкат Мирзиёев ва унинг рафиқаси Зироат Мирзиёева шарафига Туркия президенти ва унинг рафиқаси Эмина хоним томонидан қабул маросими ташкил этилди.

Президентлар ва икки давлатнинг биринчи хонимлари суратга тушиб, самимий суҳбатлашди.

Ташрифнинг бугунги кун режалари ҳақида

Ўзбекистон президентининг Туркияга ташрифи бўйича иккинчи кун дастурида ҳам бир қанча муҳим тадбирлар ўрин олган.

Жумладан, Шавкат Мирзиёев куннинг биринчи ярмида Туркиянинг етакчи бизнес вакиллари билан учрашув ўтказади. Умуман олганда, Ўзбекистон президентининг хорижий сафарлар давомида бизнес вакиллари билан учрашувлари одатга кириб улгурди.

Шундан сўнг, икки давлат президентлари Туркия президенти Администрациясининг Миллий кутубхонаси очилишида иштирок қилишади.

Маълумот учун, бугун очилиши режалаштирилаётган ушбу кутубхона 11 қаватдан иборат, бир вақтнинг ўзида 5 мингдан зиёд китобхонни қабул қилиш қувватига эга. Бу ерда 5 миллиондан зиёд 134 тилдаги ва дунёнинг 100дан ортиқ мамлакатларидан келтирилган китоблар бор.

Бу ҳақда кун давомида батафсил маълумот бериб борилади.

Kun.uz мухбири Илёс Сафаров
Анқара

Кўпроқ янгиликлар