Ўзбекистонда халқаро тижорат арбитражи низоларни ҳал этишнинг муқобил, суддан ташқари шакли бўла оладими?

Ўзбекистон 12:23 / 11.09.2019 1362

10 сентябрь куни Олий Мажлис Қонунчилик палатаси Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитасининг “Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг қонуни лойиҳаси муҳокамасига бағишланган ишчи йиғилиши бўлиб ўтди.

“Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида”ги қонуни лойиҳаси шу йилнинг апрел ойида Қонунчилик палатасининг мажлисида биринчи ўқишда кўриб чиқилиб, маъқулланган эди.

Муҳокамалар чоғида депутатлар мазкур қонун лойиҳасини қабул қилиш зарурати кучайиб бораётганини қайд этдилар. Боиси, Ўзбекистон Республикасида халқаро тижорат арбитраж судларининг фаолиятини ташкил этиш ва тугатиш тартибини ҳуқуқий тартибга солиш, халқаро тижорат арбитраж суди фаолиятининг асосий принципларини белгилаш, хорижий инвесторлар, шунингдек, миллий компанияларнинг чет эллик ҳамкорлар билан ўзаро муносабатларида уларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилишни таъминлаш муҳим аҳамиятга эга. Шунингдек, низоларни кўришда хўжалик юритувчи субъектларнинг сарф-харажатларини қисқартириш, арбитраж ҳал қилув қарорларини тан олиш ва ижро этиш механизмларини белгилаш ҳамда шу асосда халқаро шартномаларнинг низоли масалаларини ҳал қилишда мамлакатнинг минтақадаги обрўсини ошириш назарда тутилаётгани диққатга молик.

Парламент қуйи палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси аъзоси Шуҳрат Полвоновнинг қайд этишича, мазкур қонун лойиҳаси бугунги воқелик, зарур шароитларни инобатга олган ҳолда, норма ижодкорлиги талабларидан келиб чиқиб, пухта қайта ишланмоқда. Аввало, ташаббускорлар томонидан киритилганда 56 моддадан иборат бўлган лойиҳанинг иккинчи ўқишга тайёрлаш жараёнларида бир қатор моддасига ўзгартириш киритилиб, такомиллаштирилди. Қонун лойиҳасида асосий тушунчалар, қонуннинг қўлланиш соҳаси, халқаро тижорат арбитражни ташкил этиш ва тугатиш тартиби, уларнинг ҳисобини юритиш, арбитраж судларининг турлари (доимий фаолият юритувчи ва муваққат) ҳамда арбитражга ҳал қилиш учун бериладиган низолар, суднинг арбитраж судлари фаолиятига аралашиш чегараси каби масалалар батафсил белгиланди.

Шунингдек, қонун лойиҳасида асосий эътибор арбитраж келишувига (юзага келган ва юзага келаётган низоларни арбитраж иш юритувига тақдим этиш ҳуқуқини берувчи асосий ҳужжат сифатида) қаратилган. Унинг тушунчаси, шакли ва мазмуни, низо моҳияти бўйича судга бериш тартиби батафсил ёритилган. Хусусан, Қонун лойиҳасига мувофиқ, арбитраж битими ёзма шаклда — шартномадаги арбитраж шарти ёки алоҳида битим тарзида тузилиши ҳамда унда муайян арбитраж номи, арбитрлар сони, арбитраж муҳокамаси ўтказиладиган жой, тили, қўлланиладиган нормалар, шунингдек, бошқа маълумотлар кўрсатилиши белгилаб қўйилишига келишилди.

Бундан ташқари, йиғилишда қонун лойиҳасини иккинчи ўқишга тайёрлашда лойиҳада келтирилган арбитраж муҳокамаси жараёнида тарафларни эшитиш ёки уларни оғзаки эшитмасдан ёзма далиллар асосида ҳал қилув қарори қабул қилиш тартиби, ҳужжатларни тақдим этмаслик ёки тарафларнинг келмаслиги, арбитраж суди томонидан тайинланган эксперт, далилларни олишга ваколатли суднинг кўмаклашишига оид нормаларга янада аниқликлар киритилгани алоҳида таъкидланди.

Йиғилиш якунида қонун лойиҳаси иккинчи ўқишда кўриб чиқиш учун тайёр экани, шу сабабли, уни парламент қуйи палатасидаги барча сиёсий партиялар фракциялари, Экоҳаракат йиғилишларида ҳамда палатанинг ялпи мажлисида муҳокама қилиш учун киритишга келишиб олинди.

Кўпроқ янгиликлар