Ўқитувчи меҳнатига қўшимча ҳақ: дафтар текширишга қанча пул тўланади?

Жамият 19:20 / 18.08.2019 55054

Ўқитувчилар бажарадиган асосий функциялар қаторида дарс ўтиш, ўқувчилар билан ишлаш, журнал тўлдириш билан биргаликда синфдаги ҳар бир ўқувчининг дафтарини текшириш деган муҳим вазифа ҳам бор.

Қайси фанлардан дафтар текшириш талаб этилади?

Бироқ ўқувчиларнинг ишларини ёзма тарзда баҳолаш ҳамма фанлар учун ҳам хос эмас. Халқ таълими вазирлиги берган маълумотга кўра,

Бошланғич синфларда: алифбе, она тили, ўзбек тили, рус тили, математика, 2-4 синфларда чет тили (инглиз, немис, француз тиллари ва ҳ.к)

Юқори синфларда: она тили, адабиёт, ўзбек тили, рус тили ва адабиёти, чет тили (инглиз, немис, француз тиллари ва ҳ.к), математика, алгебра, геометрия каби фанлардан дафтар текшириш керак бўлади.

Ушбу меҳнат эвазига ҳақ тўлаш тартиби эса «Халқ таълими ходимлари меҳнатига ҳақ тўлашнинг такомиллаштирилган тизимини тасдиқлаш тўғрисида»ги Вазирлар Маҳкамасининг 2005 йил 21 декабридаги қарори асосида амалга оширилади.

Ҳужжатга кўра, умумтаълим муассасалари ўқитувчиларига қўшимча ҳақ тўловлари энг кам ойлик иш ҳақига нисбатан фоиз ҳисобида амалга оширилади.

Дафтар ва ёзма ишларни текширганлик учун - энг кам ойлик иш ҳақининг 50 фоизи, синфдаги (синф комплектдаги) ўқувчилар сони 15 нафаргача бўлган кам комплектли мактабларда эса 25 фоиз миқдорда тўланади.

«Ўқитувчининг ставкасига қараб фоиз ҳисобланади» — мутахассис

Халқ таълими вазирлиги молия бошқармаси бошлиғи Илҳом Сиражовнинг маълумот беришича, дафтар текширувчи ўқитувчининг иш ставкасига қараб энг кам иш ҳақининг 50 фоизи ёки 25 фоизи (ўқувчи сони билан боғлиқ) белгиланган тартиб бўйича тўланади.

Масалан, айни пайтда энг кам иш ҳақи 223 минг сўмни ташкил қиладиган бўлса, унинг 50 фоизи – 111 минг 500 сўм. Ўқитувчи агар тўлиқ ставкада ишласа, дафтар текширгани учун мана шу пулни тўлиқ олади. Агар 0,75 да ишлаётган бўлса, унинг 75 фоизини олади. Агар ярим ставкада ишлайдиган бўлса, шу миқдорнинг ярмини – 55 750 сўм олади.

Бир ставкада ўқитувчининг ҳафтасига 36 соат юкламаси бўлади. Бошланғич синфларда унинг 18 соатини, юқори синфларда эса 20 соатини ўқув юкламаси ташкил қилади.

«Кунига ўртача 200та дафтар текшираман» — ўқитувчи

Ўқитувчи бир кунда қанча дафтар текширади ва бунга қанча вақт сарфлайди. Улар ушбу меҳнати эвазига тўланадиган ҳаққа қониқадими, деган саволларга ўқитувчиларнинг ўзларидан жавоб беришди.

Муҳайё Кадирова,
Юнусобод тумани, 250-мактаб бошланғич синф ўқитувчиси: —
Дафтар текшириш таълим беришда жуда муҳим. Чунки бу орқали ўқувчининг билимини аниқлаймиз. Менинг синфимда 35 нафар ўқувчи бор. Математика, она тили, бундан ташқари, она тилидан тўгарак дафтарлари (шу фандан тўгарак ўтаман) жами бир кунда ўртача 200тача бўлади.

Дафтарлар таркибини айтадиган бўлсам, синф иши, уй иши, ижодий иш, қоидалар дафтари, vunderkind журналидан тутилган дафтар кабилар текширилиши керак.  

Буларнинг ҳаммасини текшириш учун бир кунда камида 2 соат сарфлайман. Баъзида кўзим чарчаб, ёшланиб кетади. Ва шуларнинг ҳаммаси учун менга жами 46 минг 75 сўм тўланади.

Фикримча, ўқувчининг яхши натижага эришишида ёзма ишларни текшириш жуда муҳим. Чунки, айниқса, бошланғич синфда ўқувчиларни рағбатлантириш учун ҳам уларнинг ҳар бир қилган иши текширилмай қолмаслиги керак. Лекин бунинг учун тўланадиган пул меҳнатимизга арзийди деб ўйламайман.

Қосимов Умиджон
Самарқанд вилояти, Ургут тумани бошланғич синф ўқитувчиси: —
Айни пайтда  2 синфда ўқийдиган болаларга дарс ўтаман. 32 нафар ўқувчим бор. Математика ва она тили фанининг ҳар биридан 2тадан дафтар тутишади. Математиканинг ўзидан уй вазифани текшириш учун камида 30 дақиқадан кўпроқ сарфлайман. Соатлар орасида, дарсдан кейин мактабда ёки уйда дафтар текширишимга тўғри келади.

Ўқувчилар 3-4 синфга ўтгандан кейин вазифалар кўпайиши ҳисобига бу юклама яна ортади. Чунки сал эътиборсизлик қилиб битта нарсани хато текширсангиз ҳам ота-она наздида билимсизга чиқиб қолиш мумкин.

Айни пайтда менга дафтар текширганим учун 73 минг 208 сўм тўланади. Менимча, бу меҳнатга яраша ҳақ эмас.

Шаҳло Муродова
Навоий шаҳридаги 11 ДИУМ ўқитувчиси: —
Синфимда 30 нафар ўқувчи бор. Агар уларнинг ҳаммасига бир хил топшириқ берилган бўлса, 1 соат, қўшимча топшириқлар бўлса, 2 соат вақтда дафтарларини текшираман. Шунда ойига ўртача 40 соатдан кўпроқ сарфлайман. Бунинг учун менга 56 минг 314 сўм тўланади.

Дилноза Боқиева
Қашқадарё вилояти, Яккабоғ тумани 34 мактаб ўқитувчиси: —
синфимда 20 нафар бола бор. Ҳар куни тахминан 1 соат вақтим дафтар текшириш учун сарфланади. Бунинг учун менга 56 минг 314 сўм тўланади.

Ирода Абдуллаева
Урганч шаҳридаги 6 мактаб ўқув ишлари бўйича директор ўринбосари: —
Ўқувчилар ишини баҳолаш учун жуда муҳим. Уларнинг саводини чиқариш игна билан қудуқ қазишдай гап. Шунинг учун уларга бу борада рағбат кучайса, яхши бўларди.

Дафтар текшириш учун тўланадиган пул – қўшимча ҳақ, асосий эмас

Ўқитувчиларнинг эътирозли фикрларига Халқ таълими вазирлиги матбуот хизмати фикр билдира туриб, дафтар текшириш учун тўланадиган ушбу тўлов улар учун қўшимча ҳақ ҳисобланишини ва уни асосий ойлик билан адаштириб юбормаслик кераклигини алоҳида таъкидлади.  

Бундан ташқари, қўшимча ҳақ тўловлари махсус ажратиладиган бюджет тушумлари ҳисобидан амалга оширилади.

Айни пайтда мактабда ойлиги унча баланд бўлмаган кутубхоначи, ёшларни ҳарбий чақириққа тайёрлаш йўналишидаги мутахассисларнинг ҳам маоши оширишилиши учун чора-тадбирларлар ишлаб чиқилмоқда. Шундай вазиятда дафтар текшириш учун белгиланган тўловнинг ошиши ҳам босқичма- босқич амалга ошадиган ўзгариш.

Шунингдек, Халқ таълими вазирлиги молия бошқармаси бошлиғи Илҳом Сиражовнинг таъкидлашича, хориж тажрибасига эътибор қаратсак, кўп давлатларда дафтар текшириш учун алоҳида кўшимча ҳақ тўлаш деган нарса ҳам йўқ. У кўпинча ўқув ва педюклама таркибига киритиб юборилади.

Янги тартибда ўқитувчи зарар кўрмайди – ХТВ

Айни пайтда Вазирлар Маҳкамасининг «Халқ таълими тизими ходимлари меҳнатига ҳақ тўлаш ва уларни моддий рағбатлантириш тартибини такомиллаштириш тўғрисида»ги қарори regulation.gov.uz порталига жойлаштирилган бўлиб, қарор-лойиҳа муҳокамаси 29 августгача давом этиши мўлжалланган.

Ушбу ҳужжатда Президент фармонига асосан, 2019 йил 1 сентябрдан бошлаб иш ҳақининг энг кам миқдори ўрнига меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдори қўлланиши инобатга олиниб, ўқитувчиларга қўшимча ҳақ тўловлари меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорига нисбатан фоиз ҳисобида амалга оширилиши кераклиги белгиланган.

Бу тартибда дафтарларни ва ёзма ишларни текширганлик учун (15 нафар ва ундан кўп ўқувчи бўлганда) – 18 фоиз, синфдаги (синф комплектдаги) ўқувчилар сони 15 нафаргача бўлган кам комплектли мактабларда эса – 9 фоиз миқдорда қўшимча ҳақ тўланиши кўзда тутилган.

Лойиҳа остида қолдирилган изоҳларда нега фоиз 50/25дан 18/9 га тушиб кетди деган тушунмовчиликлар ҳам бор.

«Бу ўринда ўқитувчи зарар кўраётгани йўқ. Бу маблағ олдингидай сақлаб қолинган. Фақат иш ҳақининг энг кам миқдори ўрнига меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдори мос равишда олинган.

Ҳозир иш ҳақининг энг кам миқдори 223 минг бўлса, меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдори 634 минг 887 сўмни ташкил қилади. Бу вазиятда иш ҳақининг энг кам миқдорининг 50 фоизи – 111 минг 500 сўм.  Меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 18 фоизи ЭКИҲнинг 50 фоизига тенг келади. Бу вазиятда ўқитувчи ҳеч нарса ютқазмайди», дейди Халқ таълими вазирлиги молия бошқармаси бошлиғи Илҳом Сиражов.

Гарчи дафтар текшириш ўқитувчининг вазифаси бўлса-да, ундан қанча меҳнат, кўз нури ва энг муҳими эътибор талаб қилади. Айрим ўқитувчилар бу борада таклифларини билдира туриб, ўқитувчиларга дарс соатлари жойлашувида қулайлик яратилса, яхши бўлар эди деган фикрни билдиришди.

Масалан, Навоий вилояти Кармана тумани 30 мактаб ўқитувчиси Гулҳаё Қобилова «Дафтар текширувчи фанлардан дарс берадиган ўқитувчиларнинг соатларини 1-3-5 кўринишида қўйиб беришса, яхши бўлар эди», деган фикр билдирган. Бундан ташқари, яна бир қанча устозлар ҳам ўз дарс жадвалида «окно» - очиқлик бўлишига эътибор қаратилсин демоқдалар.

Ҳали ўқитувчиларнинг дафтар текшириши учун тўланадиган пулни айни пайтда ошириш ёки қайта кўриб чиқиш масаласи ўйланмаётган бўлса-да, ҳар ҳолда иш жараёнида устозларга қулайлик яратиб беришнинг имкони бўлса керак.

Зилола Ғайбуллаева 

Кўпроқ янгиликлар