9 август ─ Бутунжаҳон китобсеварлар куни: ашаддий китобхонлар учун лайфҳаклар

Lifestyle 20:48 / 09.08.2019 10321

Ҳар йили 9 август куни бутунжаҳон китобсеварлар куни сифатида нишонланади. Бу байрам дастлаб АҚШда китобсеварлар томонидан норасмий тарзда нишонланиб келинган. Бора-бора бу анъана оммалашиб, дунёнинг турли нуқталаридаги китобхонлар ўртасида тарқалди. Бутунжаҳон китобсеварлар куни муносабати билан қуйида барча китобхонларга асқотадиган тавсияларни келтириб ўтамиз.

Қандай қилиб тез ўқиш мумкин?

Имкон қадар қисқа фурсатда кўпроқ мутолаа қила олиш ─ ҳар бир китобсевар эгаллашни истайдиган кўникма. Чунки дунёда ўқилишини кутиб ётган дурдона асарлар сон-саноқсиз. Уларнинг имкон қадар кўпроғидан баҳраманд бўлишга тез ўқиш кўникмасини шакллантириш орқали эришиш мумкин.

Инсоннинг ўртача ўқиш тезлиги бир дақиқада 120-80та сўзни ташкил қилади. Бир қатор лайфҳаклардан фойдаланиш орқали бу кўрсаткични дақиқасига 700тагача сўзга етказиш мумкин. Қуйида Максим Горкий, Теодор Рузвельт, Альберт Эйнштейн, Наполеон Бонапарт каби буюк “китобхўр”ларнинг тез ўқиш учун фойдаланган техникалари билан танишиш мумкин.

Субвокализациядан воз кечинг

Ўқишни энди ўрганаётган кичкинтойлар жумлаларни ўзи учун пичирлаб, лабларини қимирлатиб талаффуз қилишади. Субвокализация деб аталувчи бундай жараён аксарият ёши катталарда ҳам сақланиб қолинади. Бу ўқиш тезлигини кескин пасайтиради. Ўқиш жараёнида мия ва кўз ишлаши керак, лаблар иштироки жараёнга халақит беради холос. Шунинг учун мутолаа чоғида жумлаларни талаффуз орқали эмас, балки визуал тарзда жонлантиришга, бутун диққатни кўзга жамлашга ҳаракат қилинг.

Жумлаларни такрорламанг

Аксарият ихтиёрсиз тарзда мутолаа чоғида ўқиб бўлинган қаторнинг устидан қайта кўз югуртиради. Бу мутолаа учун талаб этилганидан икки ҳисса кўпроқ вақт сарфлашга сабаб бўлади. Бунга йўл қўймаслик учун оддий қалам ёки чизғич ёрдамида ўқилаётган сўзлар устидан ҳаракатлантириш тавсия этилади. Бу усул мутолаада “орқага қайтишга” йўл бермайди.

Кўриш соҳасини имкон қадар кенгайтиринг

Мутолаанинг энг анъанавий ва примитив усули сўзларни битталаб, кетма-кет ўқиб чиқишдир. Мутолаа бўйича профессионал бўлиш учун кўриш соҳасини кенгайтириш, яъни кўзларни бир-иккита сўзга қаратиш эмас, тўлиқ бир хатбошини қамраб олишга ҳаракат қилиш керак. Бунинг учун хатбошининг тахминий марказий нуқтасини белгилаб, унга тикилинг. Китобни ўзингиздан имкон қадар узоқроқ тутинг. Шунда кўпроқ сўзларни қамраб олишингиз мумкин бўлади. Бутун хатбошини яхлит бир объект сифатида қабул қилиб, мазмунни илғашга ҳаракат қилинг. Мутолаа чоғида сўзларнинг битта қаторига эмас, балки қаторлар орасидаги бўшлиққа қараш ҳам бир нигоҳда кўпроқ нарсани илғашга ёрдам беради.

Диагонал ўқиш

Диагонал тарзда ўқиш қийин бўлса-да, тезликни сезиларли даражада оширади. Бунда матннинг биринчи қатори оддий, горизонтал йўналишда ўқилади, кейинги қаторлар эса диагонал, яъни чап юқори бурчакдан ўнг пастки бурчакка қараб ўқиб борилади. Бу матннинг умумий мазмунини тушунишга ёрдам беради. Деталларни ўрганиш муҳим бўлган мутолаада бундай усул тавсия этилмайди.

Кўз югуртириш

Бу усулда матн фақат кўздан кечириб чиқилади. Асосий маълумотни ташувчи диалоглар, рақамларни диққат билан ўқиб чиққан ҳолда, тасвирга ажратилган катта-катта хатбошиларни кўз югуртириб чиқиб тушуниб олиш мумкин. Ҳар бир қаҳрамоннинг соч турмагидан тортиб, кийимини қайси чеварга тиктирганигача батафсил ҳикоя қиладиган Оноре де Бальзак каби муаллифларнинг ёстиқдек-ёстиқдек келадиган китобларини ўқишда бундай усул айни муддао.

Тик-так усули

Тик-так техникаси қаторнинг фақатгина бошидаги ва охиридаги сўзни ўқишни назарда тутади. Бунда қатордаги дастлабки ва охирги жумла тўлиқ ўқилгани ҳолда оралиқдаги сўзлар кўз қири билан илғаб олинишига ҳаракат қилинади.

Китобни қандай тўғри сақлаш керак?

Ҳақиқий китобсеварларгина ҳар қандай китобнинг қийматини билишади. Унга бир уюм қоғоздек эмас, балки бебаҳо билимлар жамланмаси сифатида муомала қилишади. Бу борада китобларни тўғри сақлашга ҳам аҳамият қаратиш лозим.

Китоб варақларининг сифатига таъсир қилувчи асосий омиллар чанг, қуёш нури ва намликдир. Чангдан ҳимояланиш учун китоб жавонини кунора нам мато билан артиш, китобларга муқова кийдириб қўйиш тавсия қилинади.

Қуёш нурлари китобларга тўғридан тўғри тушмаслиги керак, акс ҳолда саҳифалар сарғайиб, ёзувлар хиралашиб қолади. Китоб сақланадиган хонадаги намлик даражасини ҳам назорат қилиб туриш муҳим. Намлик ортиб кетса, китоб саҳифаларининг шакли ўзгаради, моғор босади. Ўта қуруқ шароитда эса китоб варақларини ушлаб турувчи елим ўз кучини йўқотади. Китоблар учун энг мос ҳаво ҳарорати ─ 18-22 даража, намлик эса 60-65 бўлиши лозим.

Китобларни ўта зич ҳолда териб қўйиш ҳам мақсадга мувофиқ эмас, бу уларни олиш чоғида шикаст етказиш эҳтимолини оширади.

Китоблар нотўғри сақланган ҳолларда варақлар орасида турли майда ҳашаротлар пайдо бўлиши мумкин. Улардан халос бўлиш учун китобларни полиэтилен пакетга солиб, совуқ ва нам жойга ёки аксинча иссиқ жойга ҳашаротлар тарқаб кетгунича қўйиш наф беради.

Китоб муқовасида кирланиш, моғор излари пайдо бўлганда уни 2-3 фоизли формалин эритмаси билан, кучли доғларни эса 3-5 фоизли перекис водороди эритмаси билан артиб тозалаш мумкин. Эритма билан ишлов бергач, муқованинг тўлиқ қуришини кутиш керак.

Китоб саҳифаларида қолган ёғ изларини эзилган бўр кукуни билан ишқалаб тозалаш мумкин.

Дуч келган китобни ўқишингиз шарт эмас

Ўзингиз учун керакли ва фойдали бўлган китобларни ўқишга ҳаракат қилинг. Қизиқ бўлса-бўлмаса ҳам ўзингизни мажбурлаб, ҳамма мақтагани учун ҳам тўғри келган китобни ўқиш ярамайди. Бу китобхонлик шаштингизни пасайтиради холос. Китобларни саралаб ўқишга одатланинг. Бунинг учун асарнинг қисқача сюжети билан танишинг. Википедия, briefly.ru каби платформалар ёрдамида катта ҳажмдаги китобларнинг мазмуни билан саноқли дақиқаларда танишиб чиқиш мумкин.

Асарларга ёзилган тақризлар билан танишинг. Улар асарнинг ютуқ ва камчиликларини кўрсатиб беради. Интернетда китобхонларни бирлаштирадиган саноқсиз платформалар бор. Уларда ўзингизни қизиқтираётган китоб ҳақида билдирилган фикрлар, профессионал тақризлар билан танишиб чиқиш мумкин.

Китоб ёш танлайди. Ҳар бир китобхон ўз ёшидан келиб чиққан ҳолда китоб танлаши мақсадга мувофиқ. Масалан, мактаб ўқувчиси Лев Толстойнинг “Иқрорнома”сини ўқиб, ҳеч вақони тушунмаслиги мумкин. Бундай мутолаа дунёқарашни кенгайтириш, билимларни бойитишга эмас, шунчаки вақт сарфлаш ва ўқилган китоблар сонини оширишгагина хизмат қилади. Шу боис ёшга мос асар танлашда тажрибали китобхонлар маслаҳатига таяниш мумкин.

Кўпроқ янгиликлар