Самарқанддаги қурилиш ишлари тақдири нима бўлади? — Маданият вазири ўринбосари изоҳ берди

Ўзбекистон 01:40 / 12.07.2019 9122

Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг 2022 йилги саммитига мезбонлик қиладиган Самарқандда режалаштирилган қурилиш ишлари шаҳар ташқарисида олиб борилиши кўзланмоқда. Бу хусусида Маданият вазири ўринбосари Камола Оқилова Олий Мажлис Сенати Ёшлар, маданият ва спорт масалалари қўмитасининг 2019 йил биринчи ярмидаги фаолияти юзасидан матбуот анжуманида тўхталиб ўтди.

Вазир ўринбосарининг қайд этишича, Самарқанддаги қурилиш жараёнини жорий йил январь ойида ЮНЕСКО мутахассислари келиб, ўрганган. У ердаги муаммо ҳозир Шанхай саммити учун қурилиши режалаштирилган объектларга боғлиқ бўлиб қолмоқда. «Ҳар қандай қурилишда тарихий объектга тегиш мумкин эмас, унинг буфер зонаси, яъни муҳофаза ҳудудида қурилиш олиб бориш учун эса ЮНЕСКО мутахассислари билан келишиш керак. Шаҳрисабз тарихий маркази билан боғлиқ ҳолатдан кейин ЮНЕСКОнинг бизга бўлган муносабати ўзгарди, чунки бу қадимий шаҳар нафақат миллий, балки умумжаҳон мерос ҳисобланади. Париждаги шаҳарсозлик институтидан мутахассисларни чақирдик. Улар Самарқандга келиб, қаерда қурилиш олиб борилиши мумкинлигини ўрганиб чиқишди. Тавсиялар берилди, бу тавсияларни ЮНЕСКОга жўнатдик. Лойиҳалар шулар асосида қилиниши керак. Лойиҳалар тайёр бўлгандан кейин уларнинг тарихий объектларга бўлган таъсирига мутахассислар баҳо беради, уни ҳам ЮНЕСКО кўриб чиқади. Ҳозир саммит учун мўлжалланган объектларни Самарқанддан ташқари ҳудудда қуриш масаласи кўрилмоқда», — дейди Камола Оқилова.

Вазир ўринбосарининг қайд этишича, тарихий объектлар билан боғлиқ муаммоларга реставрация институтининг мавжуд эмаслиги, иншоотларнинг кадастр ҳужжатлари йўқлиги сабаб бўлмоқда.

— 90 йилларгача реставрация институти бор эди. Кейин ёпилиб кетади, уни қайта тиклаш керак. У тарихий объектларни сақлаш, тиклаш ишларига илмий жиҳатдан ёндашиб, тадқиқ қилиши лозим.

Маданий мерос департаментининг ҳудудларда инспекциялари бор. Лекин улардан самара бўлмаяпти, биз объектлар ҳақидаги маълумотларни ижтимоий тармоқлардан билиб қоляпмиз. Нега? Чунки ойликлар паст, инспекторларнинг машинаси йўқ. Улар эрталабдан кечгача ҳар бир объектни кўздан кечириб чиқиши керак.

Узоқ йиллар давомида тарихий иншоотларнинг кадастр ҳужжатлари мавжуд бўлмагани ҳам ҳокимликларнинг улар атрофида бемалол қурилиш ишларини олиб боришига сабаб бўлган, — дея таъкидлади у.

Эслатиб ўтамиз, Самарқандда 2022 йилда Шанхай саммитининг ўтказилиши муносабати билан олиб борилаётган қурилишларнинг тарихий объектларга таъсири Бутунжаҳон мероси қўмитасининг 43-сессиясида кўриб чиқилгани ҳақида хабар берилган эди. Унда Бутунжаҳон мероси маркази директори Метхильд Ресслер Самарқанд масаласида Ўзбекистон делегациясига қарата: «Биз сизнинг ақл билан иш кўришингизга ишонамиз», — деган эди.

«Бутун жаҳон мероси рўйхатида Самарқанднинг карточка паспортида шундай қайд этилган «Сўнгги йилларда, хусусан, 2018 йилнинг июнь ойида Бутунжаҳон мероси марказига ташвишлантирувчи бир неча хабар келиб тушган: бевосита объект яқинида олиб борилаётган қурилиш лойиҳалари унинг бемисл универсал ва умумбашарий қийматига ҳаққоний хавф туғдиради. Айниқса, бу хусусий секторда анъанавий уйлар оммавий равишда бузилиши билан боғлиқ».

2019 йилнинг январида Бутунжаҳон мероси маркази Ўзбекистондан махсус доклад тақдим этишни сўраган, бироқ Бутунжаҳон мероси қўмитаси хабарига кўра, у тайёрланмаган. 2019 йилнинг мартида Ўзбекистон бошқа докладни тақдим этган, унда Самарқанднинг янги бош режаси, тарихий марказ ва буфер зонасининг деталлаштирилган лойиҳаси, янги ҳаракатланиш схемаси тайёрланаётгани баён қилинган. БМҚ ҳужжатида бу ишлар ҳақиқатда амалга оширилмагани қайд этилган, ҳудуд ҳамда буфер зонани комплекс картографиялаштириш ва ободонлаштириш 2022 йилда ўтказилиши мўлжалланаётган Шанхай ҳамкорлиги ташкилоти саммитига атаб 16та меҳмонхона қурилиши учун қайта кўриб чиқилмоқда.

Саммитгача шаҳарнинг марказий кўчаси ёнидаги уйлар қайта тикланади, канал, «Регистон Плаза» ва «Афросиёб» меҳмонхоналари модернизация қилинади. Буфер зоналар чегарасида иккита саноат зонасини ободонлаштириш режалаштирилган. Турар жой биноларига туташ участкаларда кўкаламзорлаштириш таклиф этилмоқда. Аэропорт йўли бўйлаб турар жой бинолари бузилади. Бевосита буфер зоналар чегарасидан ташқарида хусусий қурилмалар бузилади ва Темурийлар услубида қайта қурилади, «фаолият кўрсатмаётган завод шаҳар эҳтиёжлари учун қайта ташкил этилади».

Ўзбекистон «Устувор лойиҳаларни лойиҳалаштиришда амал қилинадиган принциплар» ҳужжатини тақдим этган, бироқ БМҚ докладида қайд этилишича, ҳужжат гарчи назарий жиҳатдан мақбул бўлса-да, унинг амалий йўналганлиги қай даражада экани номаълум.

БМҚ маълумотига кўра, Самарқанд ЮНЕСКОдан сўнгги 20 йил ичида шаҳар ландшафтини сақлаб қолиш учун 130 минг АҚШ доллари миқдорида маблағ олган. Ҳокимият хатти-ҳаракатлари туфайли натижа бутунлай тескари: тарихий ландшафт хавф остида», — деб ёзган Анҳор.уз колумнисти Юрий Черногаев.

Кўпроқ янгиликлар