Тез тиббий ёрдам сифатига нима салбий таъсир кўрсатади? Бунда аҳолининг ҳам «айби»​ борми?

Жамият 16:09 / 19.04.2019 9355

Тез тиббий ёрдам хизмати учун бир йилда республика бўйича 10,5 миллионга яқин чақириқ (ҳар минг нафар аҳолига 350та) қайд этилади. Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотига кўра, уларнинг 10 мингтаси ёлғон чақириқлар бўлади. 

Шошилинч тиббий ёрдамга ёлғон чақириқ билан мурожаат қилиш соғлиқни сақлаш тизимида кўп учрайдиган ҳолат, бу хизмат сифатига сезиларли даражада салбий таъсир кўрсатади. Ёлғон чақириқлар муаммоси ҳақида Тошкент шаҳар тез тиббий ёрдам станцияси бош шифокор ўринбосари Илҳом Арслонов маълумот берди.

Ёлғон чақириқ ҳам вақтни, ҳам сифатни ўғирлайди

Тез ёрдамга мурожаатлар таркибини учга ажратиш мумкин: ҳақиқий, ёлғон ва асосланмаган чақириқ.

«Ёлғон чақириқда манзил, телефон рақамлари кўрсатилади, тез тиббий ёрдамга мурожаат учун сабаблар ҳам айтилади. Аммо берилган манзил қидириб борилганда унинг мавжуд эмаслиги ойдинлашади. Тақдим этилган телефон рақамлари билан боғланиб ҳам бўлмайди. Шу атрофда яшайдиганларни куннинг қайси маҳали бўлишидан қатъи назар безовта қилиб, сўраб-суриштириб, бундай манзил ҳақиқатда мавжуд эмаслигини тасдиқлатиб олиш керак бўлади»​, ─ дейди Илҳом Арслонов.

Мутахассис ёлғон чақириқнинг бир қанча салбий ҳолатларга сабаб бўлишини санаб ўтди. Бундай чақириқдан кейин шифокор доимий хавотирда, тонусда бўлади. «Балки манзил тўғри эди-ю, мен нотўғри қайд этдим, ўзим хато қилганим учун топа олмадим»​, деган хавотир уни кун бўйи таъқиб қилади ва ўз-ўзидан нормал иш фаолиятини олиб боришига халал беради. Шикоят келиб чиқишидан ташвишланиб юради.

Иккинчидан, ҳақиқатан шошилинч ёрдам зарур бўлган жойга ходимнинг ўз вақтида етиб бора олмаслигига ҳам сабаб бўлади. Агар ёлғон чақириқ билан овора бўлиб қолмаса, бошқа беморнинг олдига вақтлироқ бориб, унга ўз вақтида керакли ёрдамни кўрсата олиши мумкин бўлади.

Учинчидан, ёлғон чақириққа оддий чақириққа қараганда кўпроқ вақт сарфланади. Ҳақиқий бемор учун ярим соат вақт сарфлаш мумкин бўлса, бунга ходимлар бир соатлаб овора бўлиб қолади. Кўрсатилган нотўғри манзилни топиш учун бошқа аҳолини ҳам безовта қилишига тўғри келади. Шифокор ҳам, тиббий ёрдам машинаси ҳам банд бўлиб қолади.

Асосланмаган чақириқ шифокорни овора қилишдан бошқа нарса эмас

Шифокорнинг баён қилишича, асосланмаган чақириқ деган тушунча ҳам мавжуд бўлиб, у ҳам тиббиёт ходимининг иш фаолиятига халал беради.

«Қўнғироқ қилиб, беморнинг аҳволи оғир, тез етиб келмасангиз бўлмайди, деб ваҳима қилишади. Барча мурожаатларни бир четга суриб, ходим етиб борса, қон босимининг озгина кўтарилиши устидан чиқади. Сурункали хасталиги борлар кўп ҳолларда шифокори берган тавсияга риоя қилмайди, парҳезни бузади, дориларни ўз вақтида қабул қилмайди. Натижада касалликнинг зўрайиши кузатилса, тез ёрдамни чақириб, укол қилиб қўйинг, қон босимимни ўлчаб қўйинг, дейишади. Ўзи оддий парҳезга ҳам риоя қилмай, кунига 5-6 марталаб қўнғироқ қиладиганлар бор. Бу ёқда эса чиндан ёрдамга муҳтож беморларнинг олдига бориш кечикади. Укол қилиб қўймасанг шикоят қиламан, порталга ёзаман деб пўписа ҳам қилишади. Лекин бир нарсани тушунишмайди: муолажа қилиш тез тиббий ёрдам ходимининг ваколатига кирмайди. У фақатгина фавқулодда ҳолларда биринчи ёрдамни кўрсатиши мумкин!»​, ─ дейди мутахассис.

Сурункали касалликлар муолажаси тез тиббий ёрдамнинг вазифаси эмас

Тез тиббий ёрдам станциясига келиб тушган ҳеч бир мурожаатни рад қилиб бўлмайди. Чунки тез ёрдам чақираётган одам беморнинг ҳақиқий аҳволини тўғри баҳолай олмаслиги мумкин. Баъзида аҳволи оғир, жуда ёмон ҳолатда, дейишади. Борсангиз, қон босими 10-20тага кўтарилган бўлади. Баъзилар эса сал мазалари йўқ, озгина ўзларини ёмон ҳис қиляптилар, дейди, аммо мутахассис бориб кўрса, ўлимолди ҳолати бўлиши ҳам мумкин. Чақириқ учун кўрсатилган сабаблар беморнинг ҳақиқий ҳолатини баҳолаб бера олмайди. Шунинг учун ҳар бир чақириққа жиддий ёндашув талаб этилади.

Мутахассис турли муолажаларни бажариш учун шошилинч ёрдамни чақириш мутлақо нотўғри эканлигини таъкидлаб ўтди. 

«Сурункали касалликларда муолажалар узлуксиз тарзда тўғри олиб борилса, шифокор кўрсатмаларига риоя қилинса, тез ёрдамга эҳтиёж туғилмайди. Касалликни даволаш тез ёрдам шифокорининг вазифасига кирмайди. У ўша вақтда мавжуд касалликнинг ҳаёт учун хавф солиши мумкин бўлган симптомини бартараф этади, нима қилиш кераклигига йўлланма беради. Бу вақтинчалик ҳолат. Бемор аҳволи озгина енгиллашгач, албатта, даволаш муассасасига мурожаат қилиб, муолажа олиши шарт. Мисол учун, грипп билан оғриган беморнинг иситмаси кўтарилаётган бўлса, шифокор тана ҳароратини меъёрлаштиради, лекин гриппни даволаш учун антибиотик ўтказмайди. Тез ёрдам фақатгина фавқулодда ҳолатни бартараф этади. Муолажа амалиётини бажариш учун тез ёрдам ходими жалб этилиши мумкин эмас, бу унинг ваколатига кирмайди»​, ─ дея қайд этди у.

Белгиланган нормативларга кўра, осма укол ўтказиш, бошқа шифокор ёзиб берган муолажани бажариш шошилинч ёрдам ходимининг ваколатига кирмайди. Бундай муолажа беморнинг хоҳиши билан эмас, вазият тақозоси (масалан, кўп қон йўқотиш) билангина амалга оширилиши мумкин.

Ёлғон чақириққа одамларни нима ундаяпти? Бунинг учун жавобгарлик борми?

Ёлғон чақириқнинг сабаблари турлича бўлиши мумкин. Руҳиятида бузилиш бўлганлар, тез ёрдам ходимларига ёинки бирон танишига адовати бўлганлар шунақа ишларни ўйлаб топишади. Мақсад ─ киминидир безовта қилиш.

«Фаолиятимизга салбий таъсир кўрсатадиган бу ҳолатни бартараф этиш учун чоралар ишлаб чиқилмоқда. Бош прокуратура билан ҳамкорликда бу борада иш олиб бориляпти. Ёлғон чақириқ учун ЭКИҲнинг 20 бараваригача жаримага тотишни қонунчиликка киритиш таклифи билан чиққанмиз. Масаланинг зиддиятли томонлари кўп. Чақириқнинг ҳақиқатдан ҳам ёлғон эканлигини исботлаш жуда қийин масала»​, ─ дейди Илҳом Арслонов.

Бош шифокор ўринбосарининг сўзларига кўра, ёлғон мурожаат билан чиқиш ҳолатлари ҳозирда нисбатан камайган. Била туриб мавжуд бўлмаган манзилни кўрсатиш, қандайдир шахсий муносабатлар юзасидан танишининг манзилини кўрсатиб юбориш, тез ёрдамга қўнғироқ қилиб, 102, 101 билан конференц алоқа қилиш каби ҳолатлар ҳам кўп кузатилган.

Шунингдек, мутахассис шошилинч тиббий ёрдам фаолиятига салбий таъсир кўрсатаётган бошқа ҳолатларга ҳам тўхталиб ўтди: 

«Тез ёрдам машинасига йўл бермаслик ҳолатлари ҳам тез-тез учрайди. «Мигалка»​ ва сиренани ёққан машинага ён-атрофдаги машиналар йўл берсагина машина ўтиб кетиши мумкин. Чет элда машиналар ҳам, йўловчилар ҳам тез ёрдам машинасининг яқинлашаётганини кўриб, ўзидан билиб йўл беради. Машиналар йўл берсагина ҳайдовчимиз ўтиб кетиши мумкин. Асоссиз равишда йўл бермаслик, мутлақо эътибор қаратмаслик ҳолатлари ҳам кўп кузатилади, афсуски.

Сўнгги пайтларда тиббиёт ходимларига иш фаолияти давомида тажовуз қилиш ҳолатлари кўп кузатиляпти. Бунда ички ишлар ходимларига мурожаат қилишга мажбур бўламиз. Аммо баъзида тақдир тақозоси билан бемор ҳаётдан кўз юмган пайтда унинг яқинлари бор аламини тиббиёт ходимига сочади. Уни дўппослаш ҳолатлари ҳам кузатилади. Тўғри, кейин узр сўраши, ўзида бўлмаганини билдириши мумкин, аммо тиббиёт ходимининг айби нимада? Ҳеч бир шифокор беморинг ҳаёти хавф остида қолишини истамайди. Унинг ҳам саломатлигига хавф солиш керак эмас»​, ─ дея баҳо берди мутахассис.

Белгиланган стандартларга кўра, тез ёрдам машинаси максимум 30 дақиқадафавқулодда ҳолатлар (ўз жонига қасд қилиш, ёнғин, автоҳалокат)да эса 15 дақиқада етиб бориши керак. Тўғри, баъзида машина кеч етиб келиши мумкин, гоҳо шифокорнинг муомаласидан ёинки малакасизлигидан шикоят қилиб қоламиз. Иш бор жойда камчилик бўлади, деган мақол ҳам ноўриндир балки. Чунки гап инсонларнинг саломатлиги ҳақида кетяпти. Аммо шифокорлар ўз вазифасини маромига етказиб бажариши учун баъзида ташқи сабаблар ҳам таъсир кўрсатмаяптимикан? Ҳар ҳолда, қарс икки қўлдан чиқади.

Саодат Абдураҳмонова

Кўпроқ янгиликлар