«Менинг ишимни қайси суд кўради ўзи?». Фуқаро судма-суд сарсон

Жамият 11:00 / 09.01.2019 47216

Фуқаролик жамиятининг асосий мезонларидан бири, судлар адолатни таъминлашидир. Ҳуқуқингиз бузилдими? Марҳамат, судга мурожаат қилинг. Қўрқмасдан, кўнглингизда заррача шубҳасиз. Фуқароларнинг ишончи қачон шу нуқтага етганда билингки, қонун устуворлиги ҳар жабҳада ўз сўзини баралла айтмоқда.

Таҳририятимизга келган навбатдаги мурожаат мазмунини тинглаб ёқамизни ушладик. Бир фуқаро ўз даъвоси билан судга мурожаат этган. Аммо, судларнинг ҳам тури кўпда, яъни фуқаролик, жиноят, иқтисодий, ҳарбий ва маъмурий судлар. Бу фуқаронинг иши энди қай бирига тўғри келса? Шу масала муаммога айланган. Айтайлик, бир фуқаро бошқа фуқарони ҳақорат қилса, аввал бу иш маъмурий суд томонидан, сўнгра белгиланган муддат ичида такроран бу қилмиш содир этилса, жиноий ҳаракат саналиб жиноят судида кўриб чиқилади.

Ишнинг мазмуни

Мурожаатчи 2014 йилнинг октябрига қадар Ички ишлар Қоровул қўшинлари Бош бошқармасига қарашли ҳарбий қисмда контракт асосида ишлаб келган. Ўша йилнинг 25 август куни хизмат текшируви ўтказилган.

Мурожаатчи ишни кўриб чиқишдаги муддатлар масаласида шикоят қилган.

Унга кўра,

1) хизмат текширувидан 15 кун ўтиб текширув хулосаси тузилган;

2) 37-кун ходимнинг меҳнат шартномаси бекор қилинган.

Бу билан Меҳнат Кодексининг 101-моддаси, 4-қисми қоидалари бузилган, яъни белгиланган муддатлар ўтиб кетган, дея арз қилган.

Меҳнат кодексининг 182-моддасига кўра, интизомий жазога тортиш учун хатти-ҳаракат аниқлангандан кейин бир ой ичида қўлланилиши лозим, деб белгиланган. Мурожаатчи ушбу важлар билан судга арз қилиб ўз ҳуқуқларини тикламоқчи бўлган. Аммо, буёғи у ўйлаганчалик осон бўлса қанийди...

Судлар остонасидаги мавҳумлик

Ҳарбий суд

Аввалига ҳарбий қисмда ишлаб бўшатилгани сабабли ҳарбий судга мурожаат қилади. Тошкент ҳарбий суд раиси ўзининг жавоб хатида ҳарбий судлар қандай ишларни кўриши ҳақида тушунтириш бериб ўтади. Яъни, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 41-моддасига кўра, Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигининг, Миллий хавфсизлик хизматининг, Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг, Ички ишлар вазирлиги қўшинларининг ва қонун ҳужжатларига мувофиқ ташкил этиладиган бошқа ҳарбий тузилмаларнинг ҳарбий хизматчилари, шунингдек, ўқув йиғинларида бўлган вақтда ҳарбий хизматга мажбурлар томонидан содир этилган жиноятлар тўғрисидаги ишларни;

ҳарбий қисмлар, қўшилмалар ва бирлашмалар, ҳарбий бошқарув органларининг қўмондонлигига нисбатан ҳарбий хизматчиларнинг даъволари бўйича фуқаролик ишларини ва ҳарбий бошқарув органлари ҳамда ҳарбий мансабдор шахсларнинг ҳарбий хизматчиларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини бузувчи хатти-ҳаракатлари (қарорлари) устидан шикоятларни;

алоҳида ҳолатларга кўра, судлар фаолият кўрсатмаётган жойларда барча фуқаролик ва жиноят ишларини;

давлат сирларига тааллуқли ишларни;

қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа ишларни кўради.

Шунингдек, «Ҳарбий судлар фаолиятини ташкил этиш тўғрисида» НИЗОМнинг 4-қисми б-бандига кўра, ҳарбий қисмлар, қўшилмалар ва бирлашмалар, ҳарбий бошқарув органларининг қўмондонлигига нисбатан ҳарбий хизматчиларнинг даъволари бўйича фуқаролик ишларини ва ҳарбий бошқарув органлари ҳамда ҳарбий мансабдор шахсларнинг ҳарбий хизматчиларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини бузувчи хатти-ҳаракатлари (қарорлари) устидан шикоятларни умумий юрисдикция судлари томонидан кўрилиши белгиланган. Умумий юрисдикция - жиноий, фуқаролик ёки маъмурий судлар.

Ушбу қонун нормалари асос сифатида кўрсатилиб, умумий юрисдикция судларидан маъмурий судга мурожаат қилиш тавсия қилинади.

Маъмурий суд

Шикоятчи маъмурий суд бўлса маъмурий судда деб олдинга интилишда давом этади. 2018 йил 30 ноябрь санасида маъмурий суднинг ҳам ажримини олади. Бу сафарги ажрим ҳам мазмунан олдингилардан ҳеч фарқ қилмасди. Унга кўра, Фуқаролик процессуал-кодексининг 26-моддаси 1-қисмига кўра, фуқаролик, оила, меҳнат, уй-жой, ер тўғрисидаги ва бошқа муносабатлардан юзага келадиган муносабатлар фуқаролик ишларида кўриб чиқилади, деб белгиланган. Шу қонун нормаси асосида иш бўйича яна фуқаролик судига даъво киритиш тавсия қилинади ва рад этилади.

Фуқаролик суди

Шундан сўнг, шикоятчи ўз даъво дастурларини кўтариб фуқаролик суди томон йўл олади. Халқ фуқаролик судини ишдан ҳайдалган ходимни ишга тиклаш, бузилган ҳуқуқларни тиклаб адолат ўрнатувчи даргоҳ деб билади. Шу сабабли, умид билан фуқаролик судига борганда фуқаролик ишлари бўйича Тошкент шаҳар Миробод туманлараро суди томонидан «Фуқароларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини бузадиган хатти-ҳаракатлар ва қарорлар устидан шикоят қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг 1-моддаси келтирилган. Яъни, ҳар бир фуқаро давлат органлари, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмалари, фуқароларнинг ўзини-ўзи бошқариш органлари ёки мансабдор шахсларнинг ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари билан ўз ҳуқуқ ва эркинликлари бузилган деб ҳисобласа, оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқиб маъмурий судга тааллуқли деб ҳисоблаган.

Жамиятда қонунларга риоя этиш механизми қачон ўз-ўзидан ишлайди? Қачонки, судлар фаолияти тартибга солинса. Президент Мирзиёевнинг 2017 йил 22 декабрдаги Олий Мажлисга Мурожаатномасида судлар фаолияти ҳақида қуйидагича фикр билдирган эди: «Судлар ҳали-ҳамон адолат қарор топадиган масканга айланмади. Халқ судлардан норози. Ҳаммаси эски тос, эски ҳаммом. Бу соҳадаги ислоҳотларни қатъий ва изчил давом эттирамиз. Суд ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларга халқнинг ўзи баҳо беради. Уларга бўладиган қатъий талаб халқнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишдир».

Агар процессуал қонунчиликдаги бу турдаги тушунмовчиликларга аниқ ечим берилса, фуқароларимиз томонидан судларга ишонч янада ошган бўлармиди?..

Баҳодир Аҳмедов

Кўпроқ янгиликлар