Ғаллачиликда ҳосилдорлик ва даромадни ошириш имконияти яратилади

Ўзбекистон 22:11 / 06.12.2018 6154

Мамлакатимизда кейинги йилларда бошоқли дон экинлари ҳосилдорлигини ошириш, юқори сифатли уруғликни тайёрлаш, агротехнологиянинг янги илғор усулларини қўллаш ҳамда фермер хўжаликларини рағбатлантириш механизмларини жорий этиш, биринчи навбатда, фермерлар даромадини ошириш ва озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш борасида изчил ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Шу билан бирга, қишлоқ хўжалигининг мазкур муҳим тармоғидаги реал ҳолат таҳлили яратилган имкониятлардан тўлиқ фойдаланилмаётганини, ўз ечимини кутаётган жиддий муаммолар мавжудлигини кўрсатмоқда.

Жумладан, бошоқли дон экинлари экиш учун ерларнинг сифатсиз тайёрланиши, агротехника қоидаларига риоя қилмаслик, айниқса, экин-тикин ишларининг кечиктириб юборилиши, моддий-техника ресурслари ўз вақтида етказиб берилмаслиги оқибатида кутилган ҳосил олинмаяпти.

Жойлардаги масъуллар ва фермерлар томонидан контрактация шартномаси бажарилмаётгани, ҳосилдорликни ошириш ва қўшимча даромад олиш юзасидан етарлича чоралар кўрилмаётгани ҳам айни ҳақиқат.

Энг асосийси, юқори ҳосилдорликка эришган ва ташаббускор фермерларни рағбатлантириш, ер ва сувдан унумли фойдаланиш ва юқори ҳосил олишга етарли масъулият билан ёндашмаётган фермерларга таъсир кўрсатишнинг аниқ механизми мавжуд эмаслиги суғориладиган унумдор ер майдонларидан фойдаланиш самарадорлигининг пасайишига сабаб бўлмоқда.

Вазирлар Маҳкамасининг «Бошоқли дон етиштиришни янада рағбатлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори соҳа равнақида тўғаноқ бўлаётган ушбу муаммоларни бартараф этиш ва уни сифат жиҳатидан янада ривожлантиришга қаратилган.

Қарорда давлат хариди учун бошоқли дон етиштириш бўйича амалдаги тартибдан мутлақо фарқ қиладиган янги тизим ва механизмлар жорий этиш назарда тутилгани унинг фермерлар ҳаётида муҳим аҳамият касб этишидан далолат беради. 

Қарорга мувофиқ, соҳада кўплаб туб ўзгаришлар рўй беради. Хусусан:

  • етиштириладиган буғдойнинг ҳар бир тоннаси учун кафолатланган давлат харидининг ўртача нархи 1 млн. 200 минг сўм ёки жорий йилдагига нисбатан 1,6 баробар юқори белгиланди, бу эса табиийки, маҳсулот етиштирувчиларнинг молиявий барқарорлигига ижобий таъсир кўрсатади;
  • давлат хариди учун етиштирилган маҳсулотларни табақалаштирилган нархларда, яъни устама ва чегирмалар қўллаган ҳолда сотиб олиш тартиби жорий қилинади. Бошқача қилиб айтганда, етиштирилган бошоқли дон ҳосилдорлигига қараб, давлат хариди учун етказиб берилган ғалла харид нархига 25 фоизгача устама қўлланилади.

Бунда, харид нархига бошоқли дон ҳосилдорлиги ҳар гектаридан 41 центнердан 50 центнергача бўлганида – 10 фоиз (120 минг сўм), 51 центнердан 60 центнергача бўлганида –20 фоиз (240 минг сўм), 61 центнер ва ундан юқори бўлганида – 25 фоиз (300 минг сўм) устама қўлланилади.

Мисол учун, фермер хўжалиги 30 гектар суғориладиган ғалла майдонидан ўртача 62 центнер ҳосил олса ва ҳар гектаридан 30 ц/р.ни контрактация шартномаси асосида топширса, унга топшириладиган 90 тонна доннинг ҳар бир тоннаси учун устамани ҳисобга олганда, 1 млн. 500 минг сўмдан жами 135 млн. сўм тўлаб берилади. Бунда, фермер 27 млн. сўм қўшимча даромад олади.

Қайд этиш лозим, республика бўйича 2018 йил йил ҳосили учун суғориладиган ерларда ғалла эккан 60 544 та фермер хўжаликларининг 48 190 таси ёки ҳар бештадан тўрттаси гектарига 40 центнердан ортиқ ҳосил олишга эришган.

Фавқулодда ҳолатлар (қурғоқчилик, табиат ҳодисалари ва бошқа форс-мажор ҳолатлари) оқибатида кутилган ҳосил олинмаганда ҳамда бу ҳолатлар Қишлоқ хўжалигида иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш бўйича ҳудудий комиссия томонидан тасдиқланганда, давлат хариди учун етказиб берилган ғаллага ўртача харид нархида ҳисоб-китоб қилиниши Қарорда алоҳида белгилаб қўйилган.

Ваҳоланки, шу пайтга қадар маҳсулот етиштирувчилар турли табиий офатлардан етарли даражада ҳимояланмаган эди.

Қарор билан юқорида қайд қилинган имтиёзлар билан бирга, фермер хўжаликлари зиммасига масъулият ва мажбуриятлар ҳам юклатилди.

2019 йилдан эътиборан Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети параметрларига суғориладиган ерларда бошоқли дон етиштирувчи фермер хўжаликлари ва бошқа қишлоқ хўжалиги корхоналарига ягона ер солиғини ҳисоблашда солиқ ставкаларига ҳосилдорликка қараб коэффициентлар қўллаш тартиби киритилган.

Яъни, гектаридан ўртача 30 центнер ва ундан паст ҳосил олинганда 2 баробар, ҳосилдорлик 31 центнердан 40 центнергача бўлганида эса 1,5 баробар кўпайтирувчи коэффициентлар қўлланилади. Мазкур тартиб ғалла етиштирувчиларни олтинга тенг бўлган суғориладиган ерлардан самарали фойдаланиш, маҳсулот етиштириш ҳажмларини кўпайтириш борасидаги масъулиятини оширишга хизмат қилади. 

Шунингдек, суғориладиган майдонларда етиштирилган бошоқли дон ҳосилдорлигига қараб, давлат хариди учун етказиб берилган дон нархига 25 фоизгача чегирма қўллаш тартиби жорий этилди.

Хусусан, ҳосилдорлик гектарига:

30 центнер ва ундан кам бўлганида  – 25 фоиз;

31 центнердан 40 центнергача бўлганида – 15 фоиз харид нархига чегирма билан давлатга етказиб берилган дон учун тўлов амалга оширилади.

Масалан, фермер хўжалиги ҳар гектар суғориладиган майдондан
30 центнердан кам ҳосил олса, 25 фоизли чегирма қўлланилади ва давлат хариди учун топширилган доннинг ҳар бир тоннаси учун 900 минг сўм харид нархи белгиланади.

Эътиборли жиҳати, чегирма қўлланган ҳолда бир тонна дон хариди учун белгиланган 900 минг сўмлик нарх ҳам 2018 йил харид нархига нисбатан 1,2 баробар кўпдир.  Бунда ҳам, фермер манфаати ҳисобга олинган.

Энг асосийси, ҳар гектардан 40 центнердан кам ҳосил олинганида «ерга нисбатан хиёнат» деб баҳоланиб, фермер хўжалиги бошлиғи билан маҳаллий ҳокимликлар ўртасида тузилган узоқ муддатли ер ижара шартномаси бекор қилинишигача бўлган чоралар кўрилади.

Мазкур тартибнинг қўлланилиши деҳқон ва фермерларнинг ҳосилдорликни кўпайтиришга бўлган интилишини кучайтириш, биринчи навбатда, ер унумдорлигини ошириш ва юқори ҳосил олишга қаратилган агротехника тадбирларини тизимли равишда ўтказишда асосий омил бўлиб хизмат қилади.

Маълумки, бугунги кунга қадар давлат харидидан ортиқча етиштирилган бошоқли дон маҳсулотининг аниқ ҳисоби юритилмас, бу эса республика ялпи дон ҳажми ва аҳолини ушбу турдаги маҳсулотлар билан таъминлаш даражасини реал баҳолаш имконини бермас эди.

Шу маънода, қарорда қишлоқ хўжалиги корхоналари томонидан етиштирилган ялпи ғалла ҳосили ҳисобини юритиш тартибини тасдиқлаш масаласи эътибордан четда қолмагани диққатга сазовор.

Ғалла етиштириш харажатларини молиялаштириш тизими ҳам такомиллашди.

Бошоқли дон етиштириш харажатлари учун давлат харидига етказиб бериладиган бошоқли дон етиштириш учун йиллик 5 фоиз миқдорда имтиёзли кредит ажратилиши ва бошоқли дон учун якуний ҳисоб-китоблар 2019 йил 1 сентябрга қадар тўлиқ амалга оширилиши белгилаб қўйилди.

Агар амалдаги тартибга кўра, имтиёзли кредит давлат хариди учун етказиб бериладиган бошоқли дон қийматининг 60 фоизигача ажратилиб келинган бўлса, янги тартибда 100 фоизигача берилади.

Молиялаштириш тизимидаги ушбу ўзгариш фермер хўжаликларининг айланма маблағ тақчиллигига барҳам бериш билан бирга, улар томонидан ресурс ва хизматлар учун тўловларни олдиндан амалга ошириш, агротехника тадбирларини ўз вақтида ва сифатли ўтказиш, ғалла етиштириш ҳажмини кўпайтириш, пировардида юқори даромад олиш имконини беради.

Шунингдек, Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятларнинг табиий-иқлим шароитларини ҳисобга олган ҳолда, суғориладиган майдонларда
2019 йил ҳосили учун экилган кузги бошоқли дон экинларини парваришлаш бўйича агротехника тадбирларини амалга ошириш юзасидан «йўл хариталари» қабул қилинди. 

Бошоқли дон етиштиришда агротехника тадбирларини ўз вақтида сифатли ўтказиш ва кафолатланган ҳосил олишни тизимли ташкил этиш бўйича Республика Ишчи гуруҳларининг таркиби тасдиқланди.

Ишчи гуруҳлари зиммасига «йўл хариталари»дан келиб чиқиб, ҳар бир фермер хўжалиги томонидан амалга ошириладиган агротехника тадбирлари режасини ишлаб чиқиш ва амалга оширишда кўмаклашиш вазифаси юклатилди.

Бошоқли дон етиштириш ва ўриб-йиғиб олиш билан боғлиқ агротехника юмушларининг ўз вақтида ва сифатли ўтказилиши, молиявий ва моддий-техника ресурсларини тўлиқ ҳажмда ва ўз вақтида етказиб берилиши, якуний ҳисоб-китоблар тўлиқ амалга оширилиши, мазкур йўналишдаги ишлар бўйича тизимли назорат ўрнатилиши юзасидан тегишли мутасаддиларнинг шахсий жавобгарлиги белгилаб қўйилди.

Умуман олганда, қарорда белгиланган талаблар ички бозорда буғдой, ун ва нон маҳсулотлари нархлари барқарорлигини таъминлаш, буғдойни қайта ишлаш соҳасида рақобатни кучайтириш, хорижий давлатлар тажрибасини таҳлил қилган ҳолда давлат хариди учун ҳосилни суғурталаш тизимини такомиллаштиришга қаратилган.

Ушбу қарорнинг изчил ижроси, шак-шубҳасиз, ғаллачиликда ер майдонларидан самарали фойдаланиш ва юқори ҳосилдорликка эришиш, энг асосийси, фермер хўжаликлари моддий манфаатдорлигини оширишга хизмат қилади.

Ўзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши матбуот хизмати

Кўпроқ янгиликлар