Касб-ҳунар коллежларида нималар ўзгаради? 

Ўзбекистон 12:30 / 13.02.2018 32717

Мамлакатда 20 йил деганда илк маротаба ўрта махсус таълим тизими модернизация қилинмоқда. Ниҳоят, ўрта махсус ва касб-ҳунар таълими тизимида йиғилиб қолган муаммоларнинг ечими топилди. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг Касб-ҳунар таълими маркази директори Муродулло Холмуҳаммедов “Халқ сўзи” нашрига қуйидагиларни гапириб берди.

- Ўзбекистонда касб-ҳунар коллежларида таълим тизими ўзгариши, бу айни дамда фаолият юритаётган коллежларнинг “ёппасига ёпилади”, дегани эмас. Президентимизнинг ўрта махсус, касб-ҳунар таълими маркази фаолиятини такомиллаштиришга оид қарорида коллежлар вазирликлар, идоралар, хўжалик бирлашмалари, тижорат банклари ҳамда йирик корхоналарга бириктирилиши белгилаб қўйилган.

Юртимиздаги касб-ҳунар коллежларининг келажакдаги қиёфаси ҳақида гапиришдан аввал, келинг, иқтисодиёти у қадар ривожланмаган мамлакатдан қисқа вақт ичида юқори технологиялар давлатига айланган, ушбу соҳада катта муваффақиятга эришган Жанубий Корея, Финляндия ва Сингапур тажрибасини эсга олсак. Мазкур мамлакатлар ўз таълим тизимига тўғри ўзгартишларни киритгани, бу соҳада оқилона сиёсатни олиб боргани учун ҳам шундай даражага чиққан. Улар ўқитувчиликка истеъдодли кадрларни жалб қилиш мақсадида педагогларнинг маоши ва обрўсини кескин оширган эди.

Таълим борасида энг илғор хорижий тажрибаларни ўрганиб, амалда қўллашни режалаштирган Ўзбекистон ҳам ана шундай тезкор ривожланиш йўлини танламоқда.

Айтиш жоизки, коллежлар вазирлик ва идоралар, буюртмачи иш берувчи корхоналар ва ташкилотларга бириктирилади. Ҳар битта тайёрлов йўналиши бўйича ривожланиш концепцияси ишлаб чиқилади, миллий квалификация рамкалар белгиланади ҳамда касбий стандарт ишлаб чиқилади. Профессионал стандарт маъноси шуки, дейлик, битта иш ўрни ишчидан қандай малака ва кўникмаларни талаб қилади, ушбу ҳолат ўрганилиб, шу асосда модулли ўқув режалари юзага келади.

Таълим жараёни эса доимий равишда такомиллаштирилиб борилади. Бундан мақсад — касб-ҳунар таълими тизими иқтисодиёт ривожланишининг муҳим компонентига айлансин. Яъни юқори малакали ишчи, касб эгалари, иқтисодиётнинг ўрта бўғини мутахассислари тайёрланади. Айни дамда иқтисодиётда беш мингдан зиёд касб ва мутахассисликлар учун касб таълими бўйича маълумот талаб этилади.

Яқин истиқболда профессионал стандарт, миллий квалификация рамкалари халқаро квалификация рамкаларига мос равишда ишлаб чиқилади. Бу дегани коллежларда жаҳон меҳнат бозорида рақобатдош кадрлар тайёрланиши йўлга қўйилади. Касблар, мутахассисликларнинг мураккаблигидан, ўқувчилар эгаллаши керак бўлган билими, малака, кўникма ва компетенциялар ҳажмидан келиб чиқиб, дифференциаллашган 6 ойдан 2 йилгача бўлган таълим дастурлари жорий қилинади.

Шу вақтгача коллежлар фақат 9-синф битирувчиларини қабул қилган бўлса, эндиликда бундай стандартлардан, амалиётдан воз кечилмоқда.

Мисол учун, фуқаро ўз касбини ўзгартиришни ният қилди. Дейлик, у ўзи яшайдиган ҳудудда янги қурилган тўқимачилик фабрикасига ишга кириш учун касб-ҳунар ўрганмоқчи. Бироқ бундай ниятда бўлганларга кескин рад жавоби берилган. Соғлиғи тўғри келмаганлиги сабабли, бошқа касбни эгалламоқчи бўлган фуқаролар ҳам худди шундай муаммога дуч келишган. Эндиликда эса коллежларда нафақат мактаб битирувчилари, балки бунга қадар ўрта махсус, олий маълумот олган, ишсиз қолиш хавфи остидаги ихтиёрий ёшдаги фуқаролар ҳам таҳсил олишлари мумкин.

Келгусида Ўзбекистон фуқаролари меҳнат бозорида талаб юқори бўлган касб-ҳунар сирларини қисқа муддат ичида ўқиб, ўрганишлари ёки меҳнат бозорида яхши иш ўрнини қўлга киритиш учун ўз малакаларини оширишади.

Ҳозиргача коллежлар фақат кундузги таълим шаклига эга эди. Эндиликда коллежларда кундузгидан ташқари, сиртқи, масофавий ва уйғунлаштирилган таълим йўналишлари йўлга қўйилади.

Шунингдек, ўқиш муддати касбларнинг мураккаблигидан келиб чиқиб, 6 ойдан 2 йилгача муддатда ихтиёрий этиб белгиланди. Яъни эҳтиёж туғилдими, келиб ўқиб кетавериш имконияти яратилди.

Коллежларда таълим инновацион технологик жараёнга ўтказилади. Яъни илгарилари, анъанавий таълим жараёнида дарсга кирилганда, ўқитувчининг айтгани айтган бўлиб, китобдан бошқа қўлланма бўлмаган. Бундан бу ёғига эса бундай ҳолатлардан воз кечилади. Замонавий коллежларда ўқув материаллари касбга ўрганувчида тасаввур уйғотиши учун визуаллаштирилади, видеодарслар йўлга қўйилади (ўқувчи хоҳлаган вақтда ўтилган дарсни қайтадан кўриши мумкин бўлади), видеоинструкторлар таълим жараёнига киритилади (дарсда бирон сабаб туфайли қатнаша олмаганлар учун бу катта қулайлик туғдириши турган гап).

Шунингдек, виртуал амалий машғулотлар, мультимедиа ресурслари яратилади, виртуал лабораториялар ташкил қилинади.

Эндиликда коллежларда қаттиққўл, “менинг айтганим бўлади” дейдиган педагоглар ўрнини инсоннинг ёшига қараб, унинг салоҳиятини белгилай оладиган, таълим олиш жараёнида унга ҳамроҳлик қиладиган “ўқитувчи-андрагог”лар эгаллайди. Уларнинг маҳорати ва салоҳиятини ошириш мақсадида янгитдан ташкил этилган инновацион ривожлантириш институтида махсус мақсадли ўқув курслари, семинар-тренинглар, масофавий ҳамда онлайн курслар ташкил этилади.

Бошқача айтганда, бундан буён коллежларда ўқувчилар ватанпарварлик руҳида ва профессионал касб эгалари қилиб тарбияланади.

Яна бир жиҳат. Таълим дастурлари тоифаларига боғлиқ бўлади: 50 дан ортиқ касбларга тайёрлаш таълим дастурлари 10-11 синфларда таълим олиш давомида ўргатилади ва тўлиқ Давлат бюджети ҳисобидан молиялаштирилади.

Юқори технологик тайёргарлик талаб қиладиган 6 ойдан 1 йилгача бўлган касбий таълим дастурлари буюртмачи иш берувчи корхоналар, идора ва ташкилотлар томонидан молиялаштирилади. Буюртмачиси бўлмаган шахслар ўзларининг шахсий жамғармалари ҳисобидан тўловни амалга ошириши мумкин.

1,5-2 йиллик мутахассисликни эгаллаш бўйича ўрта махсус ўрта бўғин таълим дастурлари олий таълимга муқобиллик асосида бир қисми грант ҳисобидан, бир қисми контракт ҳисобидан амалга оширилади.

Келгусида коллежларда стипендия, озиқ-овқат, кийим-кечаклар билан таъминланиш масалалари коллежни сақлаш харажатларини қоплайдиган вазирлик ва идоралар, хўжалик бирлашмалари, тижорат банклари имкониятлари доирасида белгиланади.

Иқтисодий жиҳатдан барқарор вазирлик, идора, компаниялар, йирик иш берувчилар ўзларининг акциядорлари, ички имкониятлари доирасида ўқувчилар учун қўшимча стипендия ва шу каби қўллаб-қувватлашларни амалга оширишлари мумкин.

Технологик янгиликларни таълим тизимига киритиш — таълим тизимини ҳозирги даврнинг энг қизиқарли жараёнларидан бирига айлантиради, бу шубҳасиз. Демак, таълим соҳасидаги ислоҳотларни ўз тараққиёт стратегияси, ички сиёсатининг энг муҳим йўналишларидан бири сифатида белгилаб олган Ўзбекистон яқин келажакда таълим тизими билан ҳам дунё эътирофига сазовор бўлишига ишонамиз.