Ниҳол экишда хатоликка йўл қўйилса оқибати нима бўлади? Халқ таълими вазирлигига саволлар

Ўзбекистон 11 Октябрь 2017 8502

Мустақиллик йилларида таълим соҳасида ёшларга замонавий билимларни бериш, уларнинг интеллектуал салоҳиятини ошириш ва жаҳон ҳамжамиятида муносиб ўрин эгаллашига қаратилган туб ўзгаришлар ва ислоҳотлар амалга оширилди. Хусусан, умумий ўрта таълим сифатини тубдан ошириш, интеллектуал, эстетик ва жисмоний баркамол авлодни шакллантиришни ҳамда ёшларга таълим беришни янги сифат даражасига кўтариш, шу жумладан, чет тиллари, информатика ҳамда математика, физика, кимё, биология каби муҳим ва талаб юқори бўлган бошқа фанларни чуқурлаштириб ўрганиш 2017–2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясининг асосий мақсадларидан бири сифатида белгиланган.

Бироқ бугунги кунда Халқ таълим варзирлиги ва унинг таркибига кирувчи ташкилотлар, мактаблар ва мактабгача таълим муассасаларининг айрим ходимларнинг олиб бораётган «хизматлари», давлатимиз томонидан қабул қилинган қарорлар ижросини виждонан ва сидқидилдан бажараётганликларини талаб даражасида, деб бўлмайди. Мен бу ўринда ёшларга таълим ва тарбия бераётган ўқитувчи ва мураббийларни эмас, Халқ таълим вазирлиги, унинг вилоят ва туман бўлимларнинг айрим маъсул ходимларини назарда тутмоқдаман. Бунга мисол сифатида Тошкент шаҳрида жойлашган 178-сонли давлат ихтисослаштирилган умумтаълим мактабида ва унинг атрофидаги воқеаларни келтирмоқчиман.

Ушбу мактабда 2017 йилнинг 15–17 август кунлари Вазирлар Маҳкамасининг 2008 йил 7 августдаги 173-сонли қарори асосида ихтисослаштирилган 2-синфлар учун танлов ўтказилди. Ўтказилган танлов натижалари 23 август куни эълон қилинди. Эълон қилинган натижалардан норози бўлиб Ўзбекистон Республикаси Президентининг виртуал қабулхонасига мурожаат қилдим. Халқ таълими вазирлигининг Чилонзор туман бўлимининг 2017 йилнинг 30 августида 02-5/1-749-сонли «ўғлингиз айрим фанлар чуқур ўқитиладиган синфга қабул қилинган», мазмунидаги жавоб хатини олдим.

2 сентябрь куни мактабларда ўқув жараёни бошлангандан сўнг ушбу жавоб хати ёлғон эканини билдим. Кимга керак ёлғон маълумот бериш?

Шундан сўнг ўтказилган тест натижаларни шахсан кўриш учун Тошкент шаҳар халқ таълим бошқармасига мурожаат қилдим. Тошкент шаҳар халқ таълим бошқармаси маъсул ходимлари менинг мурожаатимга «сиз тест натижалари эълон қилингандан сўнг 1 кун муддатда мурожаат қилишингиз керак эди», мазмунида жавоб беришди. Халқ таълими вазирлигининг аралашуви ёки Тошкент шаҳар халқ таълим бошқармаси маъсул ходимнинг таъбири билан айтганда, «вазирликнинг илтимосига кўра», тест натижалари билан танишдим.

Жажжи мурғак қалблар томонидан тест саволларига берилган жавоблар «саховатли» ходимлар томонидан нотўғри текширилганига гувоҳ бўлдим. Лекин мени қувонтирган жиҳати — бир синфдан 48 ўқувчини ўқитиб, шундай натижага эришган ўқитувчидир ва унга раҳмат айтгим келди. Ушбу ҳолат юзасидан изоҳ сўраганимда, Тошкент шаҳар халқ таълим бошқармасининг маъсул ходими одоб-ахлоқнинг «энг юксак» даражасида тушунтириш берганидан ҳайратга тушдим.

Юқоридаги ҳолат буйича Халқ таълим вазирлигига қилган мурожаатим вазирлик тизимида мурожаатлар билан ишлаш бўлими бўлмагани сабабли рад этилди. Катта бир вазирликда фуқаролар дардини эшитадиган бўлинма бўлмаслиги кишини яна бир бор таажжублантирди.

Юқоридаги ҳикояни давом эттирсак, жуда кўп ҳақиқатлар юзага чиқиши аниқ. Бугунги кунда ОАВда, ижтимоий тармоқлар таълим тизимнинг муаммо ва камчиликлари кенг жамоатчилик тамонидан муҳокама қилинаётгани бежизга эмас. Сабаби — таълим тизимида йўл қўйилган кичик бир хато кейинчалик жамиятдаги бошқа бир иллатларни келтириб чиқариши мумкин.

Бугунги кунда жамиятимизда мавжуд жиноятчилик, ҳуқуқбузарлик, гиёҳвандлик, терроризм каби иллатларга қарши курашиш ҳамда олдини олиш учун биринчи навбатда таълим тизимини мукаммал даражага чиқариш лозим.

Дунёнинг энг ривожланган давлатларидан бири Япония нима учун жиноятчилик, хуқуқбузарлик, гиёҳвандлик, терроризм каби иллатларни учратиш қийин? Сабаби — Япониядаги мактаб ўқувчилари 4-синфгача имтиҳон топширишмайди, фақат кичик мустақил ишлар ёзишади. Илк уч йилда асосийси — академик билим эмас. Бошланғич синфларда асосий эътибор тарбияга қаратилади: болалар инсонлар ва жониворларга ҳурмат билан муносабатда бўлиш, бағрикенглик, бировнинг дардига шерик бўлиш, ҳақиқатпарварлик, ўз-ўзини назорат қилиш ва табиатга эҳтиёткорона муносабатда бўлишга ўргатилади.

Ёки Иккинчи жаҳон урушида мағлубиятга учраган, мамлакат иқтисодиёти таназзулга учраган Германия қисқа вақт ичида ривожланган давлатга айланди. Немис педагоглари истеъдодсиз ўқувчининг ўзи йўқ, деб ҳисоблашади. Шунга кўра, улар ўқувчининг очилмаган қирраларини кашф этиб, уларни янгилик ва ихтиролар руҳида тарбиялашга интилади. Педагоглар биринчи навбатда ўқувчининг, ҳатто хато бўлса-да, мустақил фикри бўлишига эришишни мақсад қилади. Таълим жараёни эса ота-она ва ўқитувчи ўртасидаги узвий ҳамкорликка таянади.

Биз кучли давлат барпо этишимиз учун, ҳар бир соҳани юксак даражага олиб чиқишимиз учун таълимнинг ҳар қандай кўринишига жиддий эътибор беришимиз, таълим олаётган ёш авлоднинг ва таълим бераётган ўқитувчиларнинг фикрларини инобатга олган ҳолда ўзгаришлар қилишимиз лозим. Шу ўринда келажагимиз учун маъсул бўлган Халқ таълими вазирлигига қуйидаги саволлар билан мурожаат қилмоқчиман:

1. Агар ниҳолни бошиданоқ нотўғри парваришласангиз ёки ниҳол экишда хатоликка йўл қўйсангиз, оқибатда нима бўлади?

2. Таълим беришдан мақсад нима?

3. Таълимда таниш-билишчиликнинг оқибати нималарга олиб келади?

4. Нима учун Ал-Хоразмий, Форобий, Ибн Сино ва Беруний каби буюк алломаларимизга қай тарзида таълим берганликлари ўрганилмайди ва уларга берилгани каби таълим берилмайди?

Хулоса ўрнида шуни айтмоқчиман, маърифатпарвар олим Абдулла Авлоний бундан юз йиллар аввал айтган «Тарбия биз учун ё ҳаёт — ё мамот, ё нажот — ё ҳалокат, ё саодат — ё фалокат масаласидир», деган ибораси айни кунда ҳам ўз қимматини йўқотган эмас. Дарҳақиқат, дунёнинг ривожланган давлатлар қаторига кириш учун ёшларимизнинг таълим-тарбияси муҳим аҳамият касб этади.

 

Обид Исроилов,

мустақил журналист

E-mail: obid-ketmon@mail.ru