Футбол алифбоси: «Рақамлар» нимани англатади?

Спорт 11 Октябрь 2017 12287

Ёши каттароқ мураббийларнинг интервьюларига ёки таҳлилий материалларга эътибор қаратсангиз, «тўққизлик», «олтилик» каби тушунчалар ҳам учраб туради. Гўёки, ҳозирда шунчаки, футболчининг жамоадаги индивидуаллигини англатадиган бу рақамлар авваллари, анча кенг маънони ифодалаган. Футболчи либосидаги рақамига қараб туриб, унинг амплуаси, хусусиятлари ва ҳатто ўйнаш услубини ҳам билиб олиш мумкин бўлган. 

Футболдаги рақамлар тарихи мана шу жиҳатдан бугун тактик термин сифатида намоён бўлганки, эътиборингизга уларнинг ўзига хосликларини ҳикоя қиламиз.   

№1

Бу тушунарли. Азалдан бу номер остида дарвозабонлар ҳаракат қилишган. Албатта, истиснолар ҳам учраб туради, масалан, 70-80 йилларда Аргентина терма жамоаси футболчилар исмларининг алфавитдаги жойлашувига қараб рақамлаб чиққан. Натижада, Алонсо, Ардилес, Алмирон каби ярим ҳимоячи ва ҳужумчилар жаҳон чемпионатларида «1» рақамда ўйнашган. Шунингдек, голландиялик тўпурар ҳужумчи Рууд Гелсни ҳам эслаш мумкин. Кейинчалик, аниқроғи, ЖЧ-2006 дан бошлаб, ФИФА бу рақамлар фақат дарвозабонларга берилиши лозимлигини белгилаб қўйди.  

№2 ва №3

Қанот ҳимоячилари.
№2 остида ҳимоячилар, асосан ўнг қанотда ҳаракатланадиганлар тўп сурадилар. Бу футболчилар тўпурарлик маҳоратлари билан мақтанмасликлари мумкин, аммо тез-тез ҳужумга қўшилишлари билан алоҳида ажралиб турадилар.
№3 эса, худди шу каби, фақат кўпроқ чап қанот вакилларига насиб этади. 
Одатий қанот ҳимоячиларига Гарри Невилл, Эшли Коул, Патрис Эвра каби футболчиларни мисол келтириш мумкин.     

№4 ва №5

Бу рақам юртдошларимиз учун умуман бошқа амплуани англатсада, дунё футболида асосан марказий ҳимоячилар ёки баъзида таянч ярим ҳимоячилари тушунилади.

Бешинчи рақам деганда асосан курашувчан, яккакурашларда ва юқори қаватларда кучли ҳаракат қиладиган ҳимоячилар назарда тутилса, №4 деганда кўпроқ, ҳужумни бошлашга уста, узун масофаларга тўпни яхши етказиб берадиган, ҳимояни бошқарадиган ҳимоячиларни эсга оламиз. 

№4 лар тоифасига Роналд Куман, Пеп Гвардиола ёки Фернандо Йеррони киритсак, №5 деганда хаёлимизга Карлес Пуйол ва Рио Фердинанд келиши керак. Албатта, Зайниддин Зиданнинг «Реал»да 5-рақамда ўйнаганини унутмаймиз, аммо бу истисно.   

№6

«Олтилик» деганда, асосан кўпроқ марказий ярим ҳимоячиларни тушуниш лозим. Аммо бугунги таянч ярим ҳимоячилари билан чалкаштирмаслик керак – авваллари асосан уч ҳимоячи билан ўйналгани боис, таянч зонасида кўпинча «4» ёки «5»лар ҳаракат қилишган. «Олтилик»лар эса, бугунги тил билан «box to box» деб аталади, яъни, икки жарима майдони ўртасида ҳаракат қиладилар.

Ҳамюртимиз Одил Аҳмедовни гарчи бошқа рақамда ўйнаса-да, мана шу тоифага киритиш мумкин, шунингдек, Яҳё Туре, Лука Модрич, Пол Погба, Андрес Иньеста каби юлдузларни ҳам «олтилик»лар сирасига қўшса бўлади.

№7

Классикада ўнг қанот ярим ҳимоячилари шу рақам остида тўп суришган, аммо 90-йиллардан бошлаб №7 урфга кирди. Эрик Кантона, Раул, Бекҳэм, Роналду каби футболчилар туфайли, жамоалардаги энг юлдуз футболчилар шу рақамга қизиқа бошлашди. 

Шунинг учун, ҳозирда «еттилик»ни қандайдир тактик схемалар остига солиш мумкин эмас, «№7» деганда ўша жамоанинг энг яхши, энг урфга кирган футболчиларидан бирини тушуниш кераклигини билсангиз бўлди. Унинг ўйин услуби ёки амплуасидан қатъи назар... 

№8

«Саккизлик»лар жамоанинг «ақл маркази» бўладилар, деярли ҳар бир ҳужум ушбу футболчилар орқали ташкил қилинади. Ҳужум ташкил қилиш, рақиб ҳимоясини енгишда муҳим ечимларни ўйлаб топиш, аксарият стандарт вазиятларни ижро этиш ҳам айнан «8»ларнинг елкасидадир. 

Бу рақам остидаги футболчининг тўпни назорат қилиш, аниқ тўп узатишда устун эканларини, бемалол, кўрмасдан туриб айтаверинг. Шунингдек, узоқ масофадан ҳам яхши зарба бера оладилар. 

Хави, Стивен Жерард, Френк Лемпард, Пол Скоулз каби футболчилар энг машҳур «саккизлик»лардир. 

№9

«Тўққизлик» - эскирмаган, замонавий футболда ҳам тез-тез ишлатилиб туриладиган тушунча. Барча схемаларда энг олдинги чизиқда ҳаракат қиладиган, голни сезиш, тўпсиз ҳолатда ҳимоячиларни ортда қолдириб, тўпга ва қулай позицияга эга бўлиш қобилияти «тўққизликлар»да мужассам бўлиши шарт. У айниқса, бош билан ўйнашда ҳам кучли бўдлса, янада юқори баҳоланади.

Герд Мюллер, Филиппо Индзаги, Кристиан Вьери, Николя Анелка каби футболчилар бу амплуага энг ёрқин ўрнак бўлишса, бугунги кундан Левандовски, Лукаку, Моратани мисол келтириш мумкин. 

№10

Пеле, Марадона, Платини, Зидан, Ривалдо, Месси, Руни, Тотти, Баджо... Қисқа қилиб айтганда, футбол мана шу тоифадаги футболчилар учун яралгандек. Бу рақам остидаги футболчининг қўлидан ҳамма нарса келиши керак – дриблинглар, исталган масофадан дарвозага зарба йўллаш, кутилмаганда шерикларини қулай вазиятга чиқара олиш, афсона бўлиш, шерикларини олдинга бошлаш, жамоада ҳам, ечиниш хонасида ҳам етакчи бўлиш. 

Бир пайтлар «Арсенал»да шу рақам остида ўйнаган Уиллиям Галласдан ташқари, барча «ўнлик»ларда худди шу хусусиятларни ахтариб кўринг, топасиз.   

№11

Бу рақам остида ҳам ҳужумчилар тўп суради. Дидье Дрогба ёки Златан Ибраҳимович каби машҳур «11»лар бор – уларнинг юқорида тилга олинган «тўққизликлар»дан фарқи шундаки, бу футболчилар ҳужумнинг исталган нуқталарида ҳам пайдо бўлиш, комбинациялар ташкил қилишда қатнашишлари мумкин. Яъни, «11»ликлар «9»лардан фарқли равишда, техник томондан комилроқ бўлишлари лозим. Бу рақам шунингдек, қанотда тўп сурадиган ҳужумчиларга ҳам берилади. Масалан, Райан Гиггзни эсга олиш мумкин.  
 
Қ.Асланов